Om deze vraag te kunnen beantwoorden is het verstandig om eerst uit te zoeken hoe een viral werkt en hoe een media hype werkt. Ook is het belangrijk om een mediahype uit te kiezen en deze eigenschappen van het verloop van de media hype te vergelijken met het verloop van de viral. Ter vergelijking nemen we als media hype ‘Project X Haren’. De motivatie hierbij is dat ‘Project X Haren’ het juiste verloop toont van een media hype.

‘Gangnam Style’ is met volle glorie een viral te noemen. Een viral (adjective, 1. of the nature of, caused by, or relating to a virus or virusses. – 2. of an image, video, piece of information, etc. circulated rapidly and widely from one Internet user to another)¹
verspreid zich als een virus onder de mensen. De definitie van een viral is nogal onduidelijk en schijnbaar niet eenduidig. Henry Jenkins heeft een blogpost gepubliceerd waarin hij het volgende over de definitie van een viral zegt:

Definitions of ‘viral’ media suffer from being both too limiting and too all-encompassing. The term ‘viral’ has been used to describe so many related but ultimately distinct practices – ranging from Word-of-Mouth marketing to video mash-ups and remixes posted to Youtube – that just what counts as viral is unclear.

Een viral is dus een lastig begrip dat zich niet makkelijk laat definieren. Er is echter wel een bepaald patroon te herkennen bij een viral. Jenkins vervolgt:

Talking about memes and viral media places an emphasis on the replication of the original idea, which fails to consider the everyday reality of communication – that ideas get transformed, repurposed, or distorted as they pass from hand to hand, a process which has been accelerated as we move into network culture.²

Al is de precieze definitie van ‘viral’ nog niet compleet duidelijk, we hebben wel een beeld van wat een viral is. Een mediahype lijkt in eerste instantie moeilijk te vergelijken met een viral. Een viral is meestal een filmpje op een site als Youtube, een mediahype is vaak een gebeurtenis die veel in het nieuws komt. Vasterman omschrijft een mediahype aan de hand van verschillende betekenissen van het word ‘hype’:

[…]several aspects of the meaning of the word ‘hype’ indeed seem to cover the cargo of what is happening during these news escalations. As a verb ‘to hype (up)’ not only stands for: ‘to stimulate’; ‘to build up’; ‘to enliven,’ but also for: ‘to publicize or promote, especially by extravagant, inflated, or misleading claims’. As noun ‘a hype’ refers to ‘promotional publicity of an extravagant or contrived kind’, or ‘a blatant or sensational promotion’. It can also refer to sudden crazes in different areas, varying from culture or science to public opinion, where, without warning, everyone is under the spell of something new. (Vasterman: 511)³

Bij een media hype wordt er dus spreekwoordelijk lucht gebakken. Een media hype is te vinden in het nieuws en voldoet aan een aantal kenmerken zoals positieve feedback loops, een sleutelgebeurtenis, een nieuwsthema, verlaging van de nieuws-drempel, interactieve media-momentum en een afname van de nieuwsgolf.
Kenmerkend voor een media hype is dus een gebeurtenis, waarover herhaaldelijk wordt geschreven. Hier komt de eerste overeenkomst met de viral naar voren. Bij ‘Project X Haren’ was de sleutelgebeurtenis de dag waarop het feestje plaats vond. Dit is te zien in de onderstaande grafiek van Google Trends.

Bij de viral zien we geen concrete punt maar meer een opbouwende structuur. Eenmaal populair wordt het gedeelt met mede-Internetgebruikers, zoals te zien in onderstaande Google Trends grafiek.

Het delen is hier te vergelijken met het herhaaldelijk naar boven halen van een bepaald nieuws-items in bijvoorbeeld een krant zoals bij ‘Project X Haren’ het geval was. Ook de positieve feedback loop is te zien. Waar er bij een media hype wordt geschreven over datgene wat er al is geschreven over het onderwerp, het uit de hand gelopen feestje in Haren, worden bij (bekende) virals ook talloze ‘remakes’ gemaakt. Dit kenmerk kan samen worden gezien met de verlaging van de drempel van het nieuws; het terugkeren van ‘Project X in het nieuws, respectievelijk, de ‘remakes’. Het interactieve media-momentum, waarbij de reactie van het publiek meespeelt in het verloop van de media hype of viral is ook in deze feedback loop terug te vinden.

Het nieuwsthema dat bij de media hype kenmerkend is, kan dat ook zijn bij een viral. Virals kunnen binnen bepaalde thema’s passen. Dit is echter bij een media hype veel belangrijker omdat virals soms schijnbaar slechts hersenloos vermaak vormen. Toch kan men, van een afstandje gezien, virals wel in categorieen plaatsen. Zo zijn er bijvoorbeeld duizenden filmpjes van huisdieren die opmerkelijk gedrag vertonen.

Tot slot hebben we de afname van de nieuwsgolf. Het nieuws is uitgemolken en er valt niets meer over te zeggen. Het wordt vergeten. Zo ook bij de viral. Wanneer men met een –te- oude viral komt aanzetten, heeft het niet meer zijn magische viral-touch, ‘deze kennen we al lang joh, deze is oud!’

Concluderend kunnen we stellen dat, met de juiste interpretatie, de media hype op meerdere vlakken overeen komt met een viral. Het grote verschil schuilt hem in de sleutelgebeurtenis, die bij de viral veelal ontbreekt. Ook de waarde van beide concepten verschillen. Een media hype is vooral te vinden in het nieuws en zal daarom hoogswaarschijnlijk gaan over iets dat nieuwswaardig is. Een viral hoeft dit niet te zijn, integendeel, de beste virals zijn misschien juist wel zo bekend omdat ze geen diepere boodschap hebben of aanzetten tot denken. Een media hype is dus zeker niet hetzelfde als een viral, ze hebben slechts wat overeenkomsten.

1. http://oxforddictionaries.com/definition/english/viral?q=viral
2. http://henryjenkins.org/2009/02/if_it_doesnt_spread_its_dead_p.html
3. Vasterman, P.L.M., 2005. Media-Hype Self-Reinforcing News Waves, Journalistic Standards and
   the Construction of Social Problems. European Journal of Communication, 20(4), pp.508–530.
   Available at: http://www.sagepub.com/mcquail6/Online%20readings/12c%20Vasterman.pdf
   [Accessed September 2, 2012].

Deze situatie kon ernstige gevolgen hebben voor beide heren. Was dit een fout van Google Chrome of slechts een poging om het gebruiksgemak te vergroten? Hebben de heren niet correct gehandeld of iets over het hoofd gezien? Reden genoeg om bij Google aan te kloppen en een verhaal te halen. In het artikel ‘Google moet inloggen bij browser verbeteren’ van 29 september wordt een staart gegeven aan het krantenartikel. Na contact gehad te hebben met Google kwam een mogelijke verklaring langzaam maar zeker boven water. Marc bleek een computer getest te hebben die Colin daar voor ook had getest. De computer was tussentijds niet goed ‘schoongeveegd’. Zodoende logde Marc in op Google Chrome, die de gegevens van Marc en Colin samenvoegde. Toen Colin inlogde zag hij dus de gegevens van Marc, zoals te zien is in onderstaande illustratie.

Het probleem lag dus gedeeltelijk bij Google en gedeeltelijk bij de heren. De vraag of het een blunder of een ‘feature’ is, beantwoord Google met het laatste¹. De opties om deze situaties te voorkomen zijn aanwezig, de heren hadden dit alleen niet in de gaten. De webbrowser bezit functionaliteiten die niet bij iedereen bekend zijn. Het feit dat beide nieuwe media experts geen brood wisten te bakken van de situatie kan verschillende dingen aangeven. OF de twee heren waren niet up-to-date, wat niet erg voor de hand ligt bij nieuwe media experts, OF de browser is sneller ontwikkeld dan de twee experts bij hadden kunnen houden. Is het de technologie die ons de weg wijst, of sturen wij de technologische ontwikkelingen zelf?

Dit laatste opent een deur naar een reductionistische theorie: het technologisch determinisme. Het technologisch determinisme is gebaseerd op de gedachtegang dat technologische ontwikkelingen veranderingen in de maatschappij voortbrengen. Twee pioniers in het technologisch deterministisch denken zijn Marshall McLuhan en Raymond Williams. Hun bijdrage aan het gedachtegoed over technologisch determinisme heeft geleid tot twee verschillende interpretaties.

McLuhan let bij zijn werk vooral op hoe bepaalde culturele uitingen in specifieke media worden weergegeven. ‘The media influence not only what we think, but how we think’ is zijn uitgangspunt. Een bekende uitspraak van McLuhan is ‘The medium is the message’, wat wil zeggen dat technologieën extensies zijn van onszelf die onze capaciteiten vergroten. Door deze vergroting van capaciteit verandert ons begrip ook. McLuhan begrijpt de ontwikkelingen door niet slechts te kijken naar de technologieën zelf of de effecten die de inhoud van deze technologieën hebben, maar door te kijken naar hoe het samenspel van deze factoren langzaam maar zeker de omgeving verandert waarin we leven en handelen². Als we het artikel ‘Bedonderd door de browser’ in dit licht bekijken, zien we hoe de browser ervoor zorgt dat wij meer alert zijn om zulke situaties te voorkomen. In dit opzicht stuurt de technologie dus de verandering in de samenleving (hier op zeer kleine schaal).

Naast de interpretatie van McLuhan staat die van Williams, die liever bekijkt hoe de technologische ontwikkelingen worden gevormd door de samenleving. Deze vorming kan veroorzaakt worden door politieke, economische of sociologische factoren. Het krantenartikel gezien vanuit deze opvatting geeft een heel ander beeld. Een reden van Google Chrome om de browser te ontwikkelen kan de vraag en behoefte van de gebruikers zijn. In ‘New Media: an introduction’ van Terry Flew (2008) wordt de visie van het technologisch determinisme van Williams gegeven. Flew schrijft:

In contrast to McLuhan’s focus on how media technologies reshape society and culture, Raymond Williams was primarily interested in the question of how technologies are shaped by social, cultural, political, and economic forces. This stress on social shaping of technology meant that Williams focussed on social forces, power relations, and conflicts between competing interests that led to some options being pursued while others are not developed or are actively foreclosed upon. (Flew, 48)

Bij deze interpretatie wordt er minder uitgegaan van het autonome karakter van de technologische ontwikkelingen. Als we de twee interpretaties van het technologisch determinisme naast elkaar zien in verband met het artikel ‘Bedonderd door de browser’ kunnen we de tweestrijd goed herkennen. Enerzijds kunnen we stellen dat de gebruiker van de browser zich moet aanpassen aan hoe de browser is ontwikkeld. De ontwikkelingen komen vanuit Google maar worden in dit opzicht dan autonoom beschouwd, geen bemoeienis van andere partijen dan Google. Gezien vanuit het oogpunt van Williams zien we een heel ander beeld. We focussen meer op de redenen waarom de ontwikkelingen zijn doorgevoerd. Dit kan de vraag of behoefte zijn van de gebruiker of de richting waarop Google wil gaan met zijn browser.

Vanuit beide perspectieven kunnen we het technologische determinisme herkennen. De twee zijn moeilijk te vergelijken, appels met peren. Beide perspectieven lichten aspecten op waar de ander die onderbelicht laat. Het gaat in dit geval om een hele kleine functie die binnen Google Chrome is veranderd, maar het principe kan voorkomen in meer omvattende kwesties; bijvoorbeeld het Internet en de toegang tot het Internet via de browser in het algemeen.

Om antwoord te geven op de vraag of wij de ontwikkelingen sturen of dat de ontwikkelingen ons vormen, kan ik in dit geval stellen dat voor beide perspectieven het een en ander te zeggen valt. Ja, we worden gevormd door de ontwikkeling, we moeten ons aanpassen aan de nieuwigheden van de browser. Nee, wij bepalen zelf hoe de technologie zich ontwikkeld, want zonder de gebruiker zou de browser helemaal niet bestaan.

1. http://www.nrc.nl/tech/2012/09/29/google-moet-beter-waarschuwen-voor-chrome/
2. Flew, Terry. New Media: an introduction. Oxford University Press, 2008. p. 42-49.

Hierboven zien we het Panopticon, een gebouw ontworpen door Jeremy Benthem om efficiënt gevangenen in te waarborgen. Michel Foucault legt het in zijn boek Discipline et punir deze manier uit:

The Panopticon is a machine for dissociating the see/being seen dyad: in the peripheric ring, one is totally seen, without ever seeing: in the central tower, one sees everything without ever being seen.¹.

Michel Foucault nam het ontwerp van deze constructie over en paste dit metaforisch toe op onze huidige maatschappij. Foucault wilde hiermee aantonen dat alle instituten in ons leven ons gedrag beïnvloeden om de mens weet dat hij bekeken wordt. Hetzelfde geldt voor sociale media. Omdat we nooit weten wie en wanneer iemand ons aan het bekijken is, gedragen we ons altijd goed. Dit noemt Foucault de disciplinary societies. Om dit concept te contexualiseren: stel je voor dat Facebook het panopticon is. De gebruikers die Facebook utiliseren zijn in dit scenario de gevangene, terwijl de admins van Facebook (en wellicht ook betalende derde partijen) de bewakers. Doordat de bewakers altijd naar de gebruiker kúnnen kijken, heeft de gebruiker altijd het gevoel dat er iemand over zijn schouder meekijkt. Op deze manier gaat de gevangene door een proces van zelfdiscipline en normalisatie heen. Na verloop van tijd beginnen de gevangenen zichzelf te controleren en toezicht te houden. Dit noemt Foucault de internalization of control en beschijft precies wat Andrew Keen claimt: de hedendaagse online consument houd zichzelf en anderen in de gaten door middel van self-surveillance.

De vrijheid- en privacykwestie is een gegeven wat al jarenlang speelt in de wereld van sociale media. In hoeverre delen we onszelf op deze platformen en waar wordt dit allemaal voor gebruikt? Gary Marx behandelt in zijn artikel What’s New About the “New Surveillance”? Classifying for Change and Continuity naast het concept self-surveillance vooral de term new surveillance. Hiermee doelt Marx op het feit dat er de laatste decennia een verschuiving heeft plaatsgevonden van traditionele surveillance naar nieuwe surveillance. Dit type surveillance probeert persoonlijke informatie te creëren of los te weken door middel van technologische systemen. Het hoeft zich niet op één specifiek persoon te richten, want bij nieuwe surveillance draait het meer om de context, de netwerken en categorieën om de connectie te vinden tussen data die je normaal nooit zou vinden. Gary Marx zei hierover in zijn artikel het volgende:

It revolves around the notion of mapping the patterns of information instead of classifying it.²

Eigenlijk is dit precies wat online sociale mediaplatformen doen. Logischerwijs zal het voor een mediaplatform nooit handig zijn om één specifiek persoon te surveilleren. Om daadwerkelijk macht te kunnen uitoefenen over de ‘gevangenen’, kijkt men met new surveillance bijvoorbeeld naar de zoekacties van een bepaalde leeftijdsgroep, de interesses van mannen boven de 50 enzovoort. De sociale mediaplatformen lijken hiermee de overstap te hebben gemaakt van Foucaults disciplinary societies naar Deleuzes societies of control.

In zijn artikel Postscript on the Societies of Control schrijft Gilles Deleuze dat er nog allerlei restanten bestaan van de disciplinaire maatschappij, maar dat we ons nu in een ander soort maatschapij bevinden, die hij de controlemaatschappij noemt. Deze maatschappij van controle wordt heel anders gedefinieerd dan de disciplinaire maatschappij. Want, zo stelt Deleuze, zij die zich van onze belangen meester willen maken, hoeven we niet meer gebruik te maken van technieken gebaseerd op uitsluiting . En waar de disciplinary societies als het ware een nummer geven aan elk individueel om zijn/haar positie in de massa vast te stellen, vervaagt de scheiding tussen individualisme en massa juist in de society of control. Om de term van Deleuze te contextualiseren, geeft de Franse filosoof zich het voorbeeld van de autosnelweg: door de aanleg van autosnelwegen worden mensen niet opgesloten, maar in plaats daarvan worden de controlemethodes verhoogd. Los van het feit of de controle de initiële bedoeling is van de snelweg is, geeft het voorbeeld aan dat de mensen onbeperkt en vrij kunnen rondrijden en toch op deze wijze gecontroleerd kunnen worden.³

Deze vergelijking kan ook op sociale mediaplatformen worden toegepast. De ‘snelwegen’ van Facebook en Twitter geven ons het gevoel van ongelimiteerde vrijheid en connectiviteit, maar hierdoor kunnen wij als individuen en als groepen (samenleving) door technologische entiteiten gecontroleerd worden. Wij geven ze informatie over onszelf en anderen, terwijl wij hier niets tastbaars voor terugkrijgen. Sociale mediaplatformen maken soms misbruik van onze input en free digital labour. Het wordt tijd dat we dit inzien voordat we al onze vrijheid al zijn verloren.

1.  Foucault, Michel. “Het Panopticisme.” Discipline, Toezicht en Straf. De geboorte van de gevangenis. Vertaling van Surveiller et punir (1975). Groningen: Historische Uitgeverij, 2007. p. 195-228.
2.  Marx, Gary.”What’s New About the “ New Surveillance”? Classifying for Change and Continuity.” Surveillance & Society, 1.1 (2000): 12.
3.  Deleuze, Gilles. “Postscript on the Societies of Control.” October, Vol. 59 (Winter 1992): 5.

Nu ik een theoretisch kader geschetst heb aan de hand van bovenstaande twee auteurs zal ik kijken wat dit betekend voor het geval van de Gangnamstyle video.

Gangnamstyle

Dit YouTube filmpje is nu inmiddels 947942667 keer bekeken, het is dus duidelijk dat het zich razendsnel verspreid over het internet. Maar dit is zoals ook Amanda Kuyper in haar artikel in het NRC Handelsblad aangeeft, niet de enige versie van de hit. Er bestaat een regen aan parodieën en lipdubs. Gangnamstyle is inderdaad een viral aangezien het zich heel gemakkelijk op internet heeft verspreid door het medium YouTube zonder dat deze originele clip veranderde. Doordat Gangnamstyle een succesvolle viral was, bracht dit onze participatory culture genoeg kansen om, zoals Shifman in haar artikel aangeeft, er bijvoorbeeld een pastisch, parodie of mash-up van te maken. Ik zal nu drie voorbeelden geven van wat onze participatory culture voortbrengt, om zo de gevolgen van de Gangnam viral duidelijk te maken.
Een voorbeeld van een parodie op Gangnamstyle:

Een voorbeeld van een mash-up van Gangnamstyle:

Een voorbeeld van een pastisch op Gangnamstyle:

Er zijn dus dankzij de enorme populariteit van de video, ontzettend veel memes ontstaan die inspelen op deze trend. Hier een aantal voorbeelden van wat ook Gangnam memes zijn. Een meme is simpel gezegd een idee, stijl of gedrag dat zich verspreid van persoon tot persoon binnen een cultuur (bijvoorbeeld binnen een sociaal netwerk of op internet) en wordt ook wel omschreven als een besmettelijk informatiepatroon⁴. Doordat memes veranderingen ondergaan, kunnen ze zich gemakkelijker en succesvoller verspreiden. Het verschil tussen een viral en een meme zit hem er dus in dat een meme meestal een viral is in de zin dat het zich gemakkelijk verspreid, maar een viral hoeft geen meme te zijn.

Ik hoop dat ik met dit metareport en met de voorbeelden duidelijk heb kunnen maken wat het verschil is tussen een meme en een viral. De claim van Amanda Kuyper (dat de hit als viral een regen aan parodieën en lipdubs op internet opleverde) was dus correct. De originele versie van de Gangnamstyle was inderdaad een viral te noemen.

1. http://henryjenkins.org/2009/02/if_it_doesnt_spread_its_dead_p.html
2. Shifman, L. An Anatomy of a YouTube Meme, 2011. Sage Publications
3. Jenkins, 2009
4. meme op wikipedia

The First Story.
Op de Electronic Enternainment Expo 2012 afgelopen zomer, werd Sony’s Wonderbook voor het eerst aangekondigd. Inmiddels ligt het spel op de markt, en dus schreef Jan Meijroos, game recensent bij de Metro, er een stukje over. Het Wonderbook is een nieuw platform voor de Playstation 3, waarbij, zoals je in het YouTube filmpje hierboven zag, boeken, games en augmented reality gecombineerd worden. Sony ziet het Wonderbook als de heruitvinding van het verhalenboek¹. Het boek is ontwikkeld in samenwerking met J.K. Rowling en wordt daarom ook wel ‘the book of spells’ genoemd. In deze metareport zal ik naar het Wonderbook kijken aan de hand van ideeën van Ian Bogost en Henry Jenkins. Ik zal mijn metareport beginnen met het uiteenzetten van de twee artikelen. Hierna zal ik mijn metareport vervolgen door naar het Wonderbook te kijken in het licht van de besproken theorieën.

A Theoretic Tale
Om een theoretisch kader te schetsen zal ik twee artikelen gerbuiken uit het werk van Ian Bogost. De twee teksten die ik zal gebruiken zijn: “ Videogames are a Mess²” en  “Review of Convergence Culture, by Henry Jenkins³”.
Uit zijn keynotes over videogames en ontology bij de DiGRA 2009 volgt zijn artikel ‘Videogames are a Mess’. Bogost vraagt zich in zijn tekst af wat een game nu eigenlijk is. Één ding is zeker, en dat is dat het een ontologisch vraagstuk is. Hij bekijkt deze vraag aan de hand van vier moves. Om te beginnen richt hij  zich op het debat over ludology vs narratology. Bogost vindt dat je deze twee termen niet zomaar tegenover elkaar kunt zetten. Ook niet als het om games gaat. Hij stelt dat je je beter af kunt vragen: “Is a game a system of rules, like a story is a system of narration?” Over het onderscheid tussen games en narratives verschillen de meningen: “the difference is not clear-cut, and there is significant overlap between the two”⁴. De tweede move die gemaakt wordt richt zich op het debat idealism vs. realism. Ook hier verschillen de meningen over, maar kunnen we één ding met zekerheid stellen: “whatever a game is, some part of it is more real than another” ⁵. De derde move richt zich op het Game/Player Problem: “the suggestion that games exist when players occupy them and give them life by reallocating formal properties according to their own particular personal and play contexts”⁶. Voor de laatste move richt Bogost zich op zijn eigen werk samen met Nick Montfort: platform studies. “it aims to suggest that platforms are an indisputable part of games, and pretending that they are not amounts to provincialism at best, and sheer madness at worst”⁷. Bogost concludeert zijn artikel gelijknamig met zijn titel:

“A mess is an accident. A mess is a thing that you find where you don’t want it. A mess is the cascade of broken glass on the floor when you miss the alarm clock and catch the water glass. A mess is inelegant, a clutter, a shamble, a terror. Videogames are a mess. A mess we don’t need to keep trying to clean up, if it were even possible to do so.”

Het andere artikel van Bogost dat ik graag mee wil nemen in deze metareport is zijn “Review of Convergence Culture, by Henry Jenkins”. Hij beschrijft hierin wat Jenkins precies bedoelt met zijn term ‘convergence culture’. Jenkins begint zijn boek met een verzoek zijn term convergence culture beslist niet te verwarren met de black box fallacy. Als Jenkins het heeft over de media convergence, heeft hij het over meer dan zomaar een technologische verschuiving.

“Convergence is the set of new practices that emerge out of the proliferation of media channels or technologies, and the increasing frequency with which content flows across them.”

Jenkins heeft het in zijn boek ook over ‘transmedia storytelling’. Jenkins verstaat hieronder dat er zoveel teksten in een verhaal geïntegreerd worden, dat het verhaal te groot wordt voor maar één medium. Een verhaal ontvouwt zich dus over meerdere media platformen. Het gevaar dat kinderen die fan zijn van bijvoorbeeld Harry Potter hierdoor lopen, is dat zij de realiteit niet meer kunnen onderscheiden van fantasie. Maar wat misschien een groter risico is dan het verdwalen in fantasie, is het verdwalen in commercie.
Nu ik de twee artikelen uiteen gezet heb, wil ik verder gaan door een blik te werpen op het Wonderbook.

Narration
Aan de hand van bovenstaande literatuur valt er heel wat te zeggen over het Wonderbook. Is het Wonderbook, zijnde een combinatie van games, boeken en augmented reality, niet net iets meer een verhaal te noemen dan andere games? Dit zou je, alleen al gezien de naam en slogan (Wonderbook. one book, a thousand stories), kunnen stellen. Maar in dit geval ben ik het eens met Aarseth en Frasca die stellen dat: ”narration, character, and other story-derived elements exist in games, but the firmament of the thing is formal: a system of rules underlying them. When all else is stripped away from a game, says Aarseth, “the rules remain”. En dus zullen ook in het geval van Wonderbook de ‘rules’ het winnen van ‘narration’. Door het toevoegen van augmented reality aan de game, wordt bij het spelen met Wonderbook de fantasie extra geprikkeld. Hierdoor wordt de game op meerdere levels ‘real’. En wordt het verschil tussen de twee werelden (de wereld van het Wonderbook en de ‘echte’ wereld) kleiner. De speler moet zelf fysiek alle handelingen verrichten en ziet zichzelf ook terug op het scherm. De speler zit dus daadwerkelijk in de game. Dit is iets geheel nieuws op het gebied van gamen. Nog nooit eerder werden boeken, games en augmented reality zodanig met elkaar gecombineerd. Het Wonderbook, als nieuw platform voor de Playstation 3, samen met de Playstation move en de Playstation Eye zorgen dat dit realiteit wordt. In deze vorm kunnen we stellen dat het Wonderbook een vorm is van convergence culture zoals Jenkins dit bedoelt. Om nog even terug te komen op het prikkelen van fantasie, zou je je af kunnen vragen of kinderen door deze manier van transmedia storytelling hier niet in kunnen verdwalen. Persoonlijk ben ik het hier eens met Jenkins dat het een groter concern is dat kinderen hier bloot gesteld worden aan commercie. Het Wonderbook is weer iets extra’s wat ze graag willen hebben, en om deze game te spelen moeten ze ook de playstation 3, playstation eye en playstation move aanschaffen.

Finale
Ook al laat het Wonderbook verhalen tot leven komen, het blijft een game. Maar wel een game waarin de jonge Potter fans hun wildste fantasie tot leven laten komen.

1. http://cnettv.cnet.com/j-k-rowling-leads-off-sony-wonderbook-series/9742-1_53-50125765.html
2. Bogost, I. Videogames are a Mess, 2009
3. Bogost, I. Review of Convergence Culture, by Henry Jenkins. 2006
4. Bogost, 2009
5. Bogost,2009
6. Bogost, 2009
7. Bogost, 2009