De les begint, iPads aan: Nieuwe media in het klaslokaal


Een toekomstschets: u loopt langs de plaatselijke basisschool en verwacht het prachtige geluid van lachende kinderstemmen te horen. Maar het blijft stil… Nieuwsgierig en enigszins gealarmeerd steekt u uw hoofd om de hoek van het schoolplein en ziet: groepjes kinderen, in een kringetje, ieder gebogen over hun eigen spiksplinter nieuwe iPad.

Zo ver is het nog niet, maar dit beeld ligt niet meer ver weg in onze toekomst. Nieuwe media applicaties en apparatuur zijn een steeds alledaagser verschijnsel in onze maatschappij en zijn bezig met een ware opmars in het onderwijs. In De Volkskrant van maandag 8 oktober 2012 bericht Aleid Truijens over een basisschool in haar woonplaats die is overgegaan op het grootschalig gebruik van iPads. Op dit apparaat zijn schoolboeken, het opgegeven huiswerk, de roosters, contactgegevens van leraren en formats voor werkstukken gemakkelijk en snel terug te vinden. Truijens ziet vele voordelen: ‘Smoesjes over vermiste schoolboeken, niet gekregen mail en verloren agenda’s zijn er niet meer bij.’1
Een klein rondje googelen laat zien dat de school waar Truijens het over heeft niet de enige is die zich bezighoudt met de implementatie van nieuwe media in en om het klaslokaal. Vele docenten houden zich al bezig met nieuwe media in het onderwijs. Zo beschrijft Christel Evers op 18 juli 2011 op de site van Het Onderwijs van Morgen de volgende opdracht: “Huiswerk voor morgen: schrijf de kern van deze tekst in ten hoogste 140 tekens #twitter”, en heeft SchoolNet Brabant een heus ideeënboek voor social media in het onderwijs opgesteld. Het moge duidelijk zijn: nieuwe media in het onderwijs is een hot topic.

Echter, Truijens ziet ook een gevaar in deze mooie plannen van haar buurtbasisschool. Zo schrijft zij: ‘Mediavaardigheid is nuttig en les in digitale vaardigheid eveneens. Maar dat is niet hetzelfde als verbeterde kennisoverdracht via de nieuwe media.’2 Het technologisch-deterministische idee dat hoe meer nieuwe mediagerelateerde toepassingen, lesmethodes en apparaten geïmplementeerd worden in het onderwijs, hoe beter en efficiënter het wordt, is volgens Truijens dan ook een grote valkuil. Dit leidt meteen tot de belangrijkste claim van haar artikel: in ons onderwijs ontbreekt het aanleren van de vaardigheid in het zoeken naar informatie op het internet.

Truijens lijkt hier aan te sturen op het verschijnsel information overload. Al in 1999 schreef de Ierse filosoof Gordon Graham over dit fenomeen. In zijn boek The Internet: A Philosophical Inquiry schreef Graham dat wanneer de term ‘informatie’ wordt gebruikt om online content aan te duiden, het eigenlijk alleen gaat om aan de mogelijkheid om digitale data vanaf een computer of ander genetwerkt apparaat te kunnen ontvangen. Dit heeft geen enkele relatie met de kwaliteit of bruikbaarheid van de data.3 Dit zal volgens Graham problemen opleveren omdat we de term ‘informatie’ van oudsher wél zien als nieuwe en nuttige kennis: als we informatie krijgen, leren we iets dat we hiervoor nog niet wisten. En juist dit laatste idee geldt volgens hem niet per definitie voor nieuwe media. Bij het zoeken naar digitale informatie komen we vaak onjuiste of onbruikbare informatie tegen. Dit leidt tot foutieve ideeën, in tegenstelling tot nuttige kennis.4
Er moet daarom uiterst terughoudend worden omgegaan met het internet en alle mogelijkheden die het biedt.

Toegang tot eindeloze hoeveelheden digitale informatie levert dus nog geen kennis op. Dit zag Graham al in 1999 en Aleid Truijens ziet het opnieuw in 2012. Het probleem met de information overload heeft zelfs geleid tot een nieuw type alfabetisme, namelijk het informatie albafetisme.5 Het informatie alfabetisme stamt al van voor het web 2.0 en refereert aan de mogelijheid van het herkennen van informatiebehoeftes en het vinden, evalueren en gebruiken van kwalitatieve informatie om de kennis te vergroten.6 Koltay introduceert in zijn artikel uit 2011 op zijn beurt weer een nieuwe vorm van het informatie alfabetisme, te weten het digitaal informatie alfabetisme. Dit linkt het vinden en gebruiken van informatie en communicatietechnologieën aan elkaar, met gebruik van nieuwe media.7 Het gebrek aan digitaal informatie alfabetisme leidt onder veel gebruikers van deze nieuwe media tot een gebrek aan degelijke kennis.8 De information overload draagt bij aan de continuïteit van het bestaan van het digitaal informatie analfabetisme.

Is het dan allemaal kommer en kwel en zijn we verloren door de onmogelijkheid te ontsnappen aan het gebruik van nieuwe media? Nee, gelukkig niet. Want de terughoudendheid van Truijens, Graham en Koltay wordt tegengehangen door een scala aan enthousiastelingen voor het gebruik van nieuwe media in het onderwijs en de mate waarop studenten met de grote hoeveelheid informatie om kunnen leren gaan. In plaats van het gebruik van nieuwe media af te keuren, omarmen deze wetenschappers het idee en kijken ze hoe de nieuwe media het beste geïmplementeerd kunnen worden in het hedendaagse onderwijs.
Zo vindt Nora Carr, zelf naast wetenschapper ook middelbare school docent, dat alle leerlingen een training zouden moeten krijgen en dat er dan geen probleem hoeft te zijn:

“School teachers need to show students how to use new media appropriately. They need to spell out what’s acceptable and what’s not when it comes to blogging, podcasting, social networking, video creating and downloading, and other online issues.”9

Ook Jabari Mahiri ziet kansen in het gebruik van nieuwe media in het onderwijs. Zijn onderzoek in een Amerikaanse middelbare school voor moeilijk opvoedbare kinderen heeft uitgewezen dat de leraren met behulp van tablets en speciaal daarvoor ontwikkelde applicaties de studenten konden leren om betekenis en kritiek op te stellen in visuele en tekstuele media, maar ook leerden schakelen in het gebruik tussen analoge en elektronische communicatiemedia.10 En dat is weer iets dat Truijens zo broodnodig vindt, want “je kunt een sollicitatiebrief niet beginnen met ‘hey Kil’.” 11

Toegegeven, nog niet iedere onderwijsinstelling in ons land heeft het aanleren van digitale informatie zoeken en gebruiken tot een belangrijk punt op het curriculum verheven. Maar met de komst van nieuwe media in zelfs de laagste klassen van de basisschool wordt het zoeken en gebruiken van nuttige digitale informatie al vanaf de eerste leermomenten in het brein van de kleuter gestopt, om er daarna nooit meer uit te verdwijnen.

(997 woorden)

  1. Truijens, Aleid. “Big Brother ziet alles, en de iPad is zijn oog.” De Volkskrant. 8 oktober 2012, 22. []
  2. Truijens, Aleid. “Big Brother ziet alles, en de iPad is zijn oog.” De Volkskrant. 8 oktober 2012, 22. []
  3. Flew, Terry. New Media: an Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2008. []
  4. Graham, Gordon. The internet: A Philosophical Inquiry. Londen: Routledge, 1999. []
  5. Koltay, Tibor. “Information Overload, Information Architecture and Digital Literacy.” Bulletin of the American Society for Information Science and Technology. 38.1 (2011): 33. []
  6. Koltay, Tibor. “Information Overload, Information Architecture and Digital Literacy.” Bulletin of the American Society for Information Science and Technology. 38.1 (2011): 34. []
  7. Koltay, Tibor. “Information Overload, Information Architecture and Digital Literacy.” Bulletin of the American Society for Information Science and Technology. 38.1 (2011): 35. []
  8. Koltay, Tibor. “Information Overload, Information Architecture and Digital Literacy.” Bulletin of the American Society for Information Science and Technology. 38.1 (2011): 35. []
  9. Carr, Norah. “New Media Mayhem.” American School Board Journal. 196.10 (oktober 2009): 45-47. []
  10. Mahiri, Jabari. Digital Tools in Urban Schools: Mediating a Remix of Learning. Ann Harbour: University of Michigan Press, 2011: p. 125. []
  11. Truijens, Aleid. “Big Brother ziet alles, en de iPad is zijn oog.” De Volkskrant. 8 oktober 2012, 22. []
Dit artikel is geschreven door op 10/10/2012 en is terug te vinden onder Aleid Truijens, De Volkskrant, Metareports, WG03. Het artikel is getagged met , , , , , , , , , , , , , , , .
Blijf op de hoogte van reacties middels RSS 2.0 feed. Je kunt een reactie achter laten, of een trackback vanaf je eigen site maken.

9 Responses to “De les begint, iPads aan: Nieuwe media in het klaslokaal”

  1. RoosVerkade on 11/10/2012 at 13:45

    Dit is een interessante ontwikkeling. Maurice de Hond heeft plannen voor Apple-schools hier in Nederland (http://metareporter.nl/2012/10/06/steve-jobs-leeft-voort-in-talentontwikkeling/), alleen maar les via de iPad.
    Er zitten natuurlijk voordelen aan zoals dat kinderen al hun boeken altijd bij zich kunnen hebben. Ik ben het daarentegen eens met de mening van Mahiri die jij beschrijft. Volgens mij gaat er veel kennis verloren wanneer wij alleen nog maar les krijgen via nieuwe media. Een groot aantal sociale conventies wordt overgebracht via papier. En ook het taalgebruik wordt beter ontwikkeld als het niet de hele tijd lui wordt gecorrigeerd door de computer. Ik denk dat kinderen vooral les moeten krijgen in online etiquette, van jongs af aan al. We moeten ze leren wat wel en niet acceptabel is op het Internet. Dat kan niet vroeg genoeg beginnen!

  2. SaskiaKok on 13/10/2012 at 11:33

    Heldere uiteenzetting van verschillende visies op het concept ‘information overload’. Het is volgens mij ook zeker van belang om in de huidige technologische maatschappij goed met het internet en/of beschikbare informatie om te gaan.

    Je blog kan volgens mij ook gekoppeld worden aan het concept ‘information pollution’ van Jakob Nielsen: “Our culture is hurting from information pollution everywhere we turn. The Internet is the most severely afflicted ecosystem, with countless content-free Web pages overflowing with either low-value stream-of consciousness postings or bland “corporatese.” (http://delivery.acm.org/10.1145/970000/966731/curmudgeon.pdf?ip=146.50.144.28&acc=OPEN&CFID=173676632&CFTOKEN=51651228&__acm__=1350123539_b6ea2ad24bd65559f0e1553ca3140373)

    Desondanks zijn er ontzettend veel mogelijkheden om de informatie van het web te ordenen en te gebruiken in je voordeel. Het kan dus een goede aanvulling zijn op het onderwijs.

  3. Harriëtte Smook on 15/10/2012 at 12:38

    Hoi Ilse, allereerst moet ik zeggen dat ik dit een leuk artikel vind; het is helder beargumenteerd en het leest goed weg. Information overload is een originele en passende invalshoek voor het gebruik van nieuwe media in het (basis)onderwijs. Toevallig heb ik hier al eens eerder over gelezen voor een opdracht bij Culturele Informatiewetenschap en zodoende kwam ik op een ‘tegenargument’ voor de stelling dat nieuwe media voor information overload en daarmee informatie analfabetisme zorgen. Deze nieuwe media kunnen namelijk (volgens Martin Eppler en Jeanne Mengis) ook als hulpmiddel dienen tegen information overload, bijvoorbeeld als filtersysteem of hulpmiddel in het zoeken naar digitale informatie. Daarvoor is het leren van digitale vaardigheden en etiquette inderdaad noodzakelijk.

  4. Max van Meegeren on 15/10/2012 at 18:44

    He Ilse, een helder artikel! Goed om na te denken over of de vele data online wel of niet bruikbaar is, want vaak kan het onjuist zijn. Het concept van Graham, ‘information overload’, is daarmee goed geplaatst. Mensen zouden hun digitale informatie alfabetisme goed moeten trainen, want wanneer dat te weinig gebeurd kan het leiden tot een gebrek aan juiste kennisverschaffing. Nieuwe media zou dan niet gunstig zijn voor het onderwijs. Deze terughoudendheid contrasteer je met visies van een paar enthousiastelingen voor het gebruik van nieuwe media in het onderwijs. Deze tweedeling maakt ruimte voor een goede discussie. Persoonlijk denk ik dat er een soort middenweg gevonden moet worden. De technologische ontwikkeling moet als hulpmiddel worden ingezet, maar niet overheersen. Vaardigheden zijn daarbij belangrijk.

  5. SabrinaDoornekamp on 16/10/2012 at 07:51

    Bij information overload denk ik meteen aan een groep kinderen die hun huiswerk moeten maken met behulp van Google, gaat het er juist niet om dat ze geen zware boekentas meer hebben omdat de boeken digitaal zijn?

    Het lijkt mij een goede ontwikkeling, natuurlijk zullen er nieuwe smoesjes komen wanneer het huiswerk niet af is, maar ik denk dat een iPad meerdere boeken in 1 is (woordenboek, lesboek, notitieblok).

Trackbacks

Leave a Reply

Recente reacties

Recente nieuwsberichten

Tags