“Project X” een mediahype?

In het artikel de Mediamachine uit de NRC Next van afgelopen maandag betoogde Stijn Bonzwaer dat de traditionele media (kranten, radio, en vooral tv) de voornaamste oorzaak zijn geweest voor het uitgroeien tot mediahype van het “Facebook-feestje” in Haren. Ook sociale media als Twitter en Facebook worden in het publieke debat veelvuldig genoemd als verantwoordelijken voor het uit de hand lopen van “Project X”.

Vooralsnog hebben zowel de traditionele media als de sociale media het nagelaten om uit te komen voor hun verantwoordelijkheid in de kwestie Haren. Zo stelde Facebook Nederland in een statement “de rellen in Haren van vrijdag te betreuren, maar zich niet verantwoordelijk te voelen voor de verwikkelingen rondom het Facebook-feest.”  Verschillende verslaggevers ter plaatse pretendeerden vrijdag ook al slechts de feitelijke ontwikkelingen te volgen en verder geen aanjagende rol te spelen in het verloop van de gebeurtenissen.

Gezien deze reacties uit zowel de hoek van de traditionele en nieuwe media is het opvallend te noemen dat Bonzwaer in zijn artikel spreekt van een mediahype. Volgens Peter Vasterman, specialist op het gebied van mediahypes, kan er namelijk geen sprake zijn van een mediahype zolang de media alleen een volgende rol spelen. Vasterman stelt dat er enkel sprake is van een mediahype wanneer de media een aanjagende rol spelen, hetgeen zowel de traditionele als nieuwe media hoofdrolspelers in de kwestie Haren pretenderen niet te hebben gedaan.

Zonder mee te gaan in verschillende heersende opinies over wie er verantwoordelijk is geweest voor de rellen in Haren van afgelopen vrijdag, wil ik aan de hand van Vasterman’s definitie over mediahypes en de criteria die hij stelt aan dit verschijnsel uitzoeken in hoeverre de gebeurtenissen rondom “Project X” een mediahype genoemd kunnen worden.

Vastermans definitie van een mediahype luidt alsvolgt:

Een mediahype is een mediabrede, snel piekende nieuwsgolf die één gebeurtenis als startpunt heeft en die voor het grootste deel het gevolg is van zichzelf versterkende processen binnen de nieuws productie

 

Vanuit deze definitie vallen een aantal verschillende criteria te destilleren die gezamenlijk een mediahype vormen. Een mediahype kenmerkt zich door het optreden van:

  1. een sleutelgebeurtenis
  2. een mediabrede nieuwsgolf
  3. zichzelf versterkende processen binnen de nieuwsproductie

Onder een sleutelgebeurtenis verstaat Vasterman dat er sprake is van een duidelijk startpunt voor de nieuwsgolf. In het geval van Haren is dat startpunt 7 september geweest, de dag dat Merthe Weusthuis de event pagina voor haar zestiende verjaardag aanmaakte. De nieuwsgolf die hierop volgde kreeg zoveel aandacht omdat Merthe haar uitnodiging in plaats van alleen voor vrienden en familie, openbaar had gemaakt zodat de hele wereld kon zien dat er een feestje aan zat te komen. Dit startpunt werd gevolgd door een ongekende golf van aanmeldingen voor het verjaardagsfeest door Facebook-gebruikers waardoor de gebeurtenis al snel op de agenda van de nieuwsmedia kwam.

De gebeurtenis leverde een nieuwsthema op en leidde vervolgens tot een mediabrede nieuwsgolf die volgens Vasterman’s analyse van een mediahype te typeren valt als ” berichtgeving die niet regelmatig en gekoppeld is aan (de frequentie van) feitelijke gebeurtenissen, maar kenmerken vertoonde van een golf, die snel piekt en vervolgens langzaam uitdooft.”

Vasterman stelt dat als een nieuwsonderwerp eenmaal in de berichtgeving een bepaalde drempel heeft genomen, de nieuwswaardigheid groeit omdat de andere media het ook als nieuws beschouwen. Naarmate de nieuwsgolf groter wordt, neemt de kans toe dat dat de massale media aandacht allerlei maatschappelijke reacties losmaakt, die ook weer nieuws zullen worden. Dit is wat Vasterman bedoelt met zichzelf versterkende processen binnen de nieuwsproductie. In het geval van Haren nam de berichtgeving een bepaalde drempel toen de gemeente al dagen van tevoren een noodverordening had aangekondigd om vooral niet naar Haren te komen. Toen de jongeren gehoor kregen van deze noodverordening groeide de nieuwswaardigheid, wat ook duidelijk te zien was in de belangstelling op Twitter waar de tag #Haren als snel Trending werd. De daadwerkelijke overgang tot actie van de jongeren leidde tot massale media aandacht en welke maatschappelijke reacties dat heeft losgemaakt is ons inmiddels bekend.

Wanneer een bepaald onderwerp maatschappelijk gezien steeds belangrijker wordt spreekt Vasterman van een proces dat hij social amplification noemt. De media gaan dan in eerste instantie op zoek naar informatie die het nieuwsthema kan bevestigen, zoals bijvoorbeeld nieuws over vergelijkbare incidenten, ongeacht of er sprake is van een feitelijke toename. Vervolgens besteden de media aandacht aan vergelijkbare gebeurtenissen uit het verleden , die onder de noemer van het nieuwsthema worden gebracht. Zo waren er al kort na het uitbreken van de rellen geluiden te horen over andere gevallen waarin sociale media een rol hebben gespeeld bij het op grote schaal samenkomen van mensen rond één gebeurtenis. De Arabische Lente, The London Riots etc. Inmiddels zijn er ook vergelijkbare incidenten als in Haren in de media verschenen. Zo schijnen er in Duitsland, Australië en de VS in het verleden ook escalaties te zijn geweest als gevolg van onhandig gebruik van Facebook.

De media zijn dus in staat om direct na een sleutelgebeurtenis een ware nieuwsgolf over vergelijkbare incidenten te creëren. Daarnaast ziet Vasterman dat zodra de mediabrede nieuwsgolf opgang is gekomen de media zelf ook veel nieuws gaan maken dat thematisch gezien valt te relateren aan het nieuwsthema. De reacties op reacties vormen vervolgens weer de basis van nieuw nieuws. Mediahypes zijn dus als het ware opgebouwd uit verschillende nieuwslagen. Volgens Vasterman is de inhoud van het nieuws frameversterkend. Het nieuws levert een bevestiging op voor het frame waar het nieuwsthema in past. Pas in een later stadium komt er ruimte voor andere perspectieven, maar dan is de mediahype al over zijn hoogtepunt heen.

Gezien de gebeurtenissen rondom “Project X” eigenlijk naadloos zijn in te passen binnen de criteria en definitie van een mediahype is het eigenlijk raar dat zowel de traditionele als sociale media stellen geen aanjagende rol te hebben gespeeld in de berichtgeving omtrent Haren en dus in principe ontkennen dat er sprake is geweest van een mediahype.

Dit artikel is geschreven door op 27/09/2012 en is terug te vinden onder Het Financieele Dagblad, Metareports, WG03. Het artikel is getagged met , , , , , , , , , .
Blijf op de hoogte van reacties middels RSS 2.0 feed. Je kunt een reactie achter laten, of een trackback vanaf je eigen site maken.

8 Responses to ““Project X” een mediahype?”

  1. Max van Meegeren on 30/09/2012 at 14:02

    Ik vind het een goede tekst. Interessant om te zien hoe je Vasterman naast het gebeuren in Haren legt. Ik sluit bij je aan dat het naadloos past binnen de criteria en de definitie van een mediahype. En ook opvallend dat zowel de traditionele en nieuwe media ontkennen aanjagend te zijn geweest. Ik mis alleen wel wat opmaak in de trant van tussenkopjes of wat plaatjes. Niet het allerbelangrijkste, het zou het nog wel aansterken. En misschien kan je op het einde iets meer aanzet geven tot discussie. Ondanks dat, prima stuk!

  2. Baris Akardere on 30/09/2012 at 23:29

    Interessant onderwerp, met name nu de gevolgen vrij heftig zijn, en er dus echt sprake is van een ‘schuldvraag’. Ik zou zelf niet weten in hoeverre je de media met recht hier daadwerkelijk de schuld zou kunnen toeschrijven: dat de burgemeester van Haren mensen waarschuwt om vooral niet te komen (en daarmee eigenlijk één van de eersten is die het ‘groter’ maken dan het eigenlijk is) is op zich een feit met nieuwswaarde. Moet je van media verwachten dat ze bij berichtgeving hyper-bewust bezig zijn met alle mogelijke reacties die ze teweeg kunnen brengen? En verandert berichtgeving over de realiteit niet altijd automatisch al die realiteit?

  3. FridaBoeke on 01/10/2012 at 17:05

    Ik denk dat media, en dan voornamelijk traditionele media, zich er zeker bewust van moeten zijn wat voor reacties zij in de maatschappij teweeg brengen. Wanneer de traditionele media zich bij het project X geval meer op de achtergrond hadden gehouden en niet waren meegegaan in de mediahype, was Merthe’s verjaardag hoogstwaarschijnlijk met een sisser afgelopen. In feite was het natuurlijk niet meer dan een Facebook evenement waar ontzettend veel mensen voor op ‘attending’ stonden. Als de traditionele media het niet hadden aangejaagd, waren er naar mijn mening lang niet zoveel jongeren en relschoppers naar Haren gekomen.

    Juist omdat gevestigde en populaire televisieprogramma’s als de Wereld Draait Door en Pauw en Witteman veel aandacht besteedden aan de vorderingen rondom Project X, ging het meer leven onder de mensen. Zo zette een 3fm dj, Domien Verschuuren, bijvoorbeeld in een tweet aan om naar Haren te komen (http://www.nrc.nl/nieuws/2012/09/21/hoe-project-x-feesten-eerder-uit-de-hand-liepen/ )

    Hoewel er veel macht wordt toegekend aan sociale media, zijn het naar mijn mening nog steeds de traditionele media die de publieke agenda en het debat bepalen. Er zou volgens mij meer ‘medialiteracy’ moeten zijn bij de redacties van traditionele media om dit soort taferelen in het vervolg te voorkomen.

    wat vinden jullie hier van?

  4. MetareportR on 01/10/2012 at 20:24

    Bedankt voor jullie reacties @Max van Meegeren, @Baris Akardere en @Frida Boeke! De opmaak is inderdaad nog wel voor wat verfijning
    vatbaar Max en ik ben het ook met je eens dat ik in het artikel wat meer aanzet had kunnen geven tot discussie, in het gedeelte rond mijn conclusie bijvoorbeeld. Ik zal dit meenemen voor mijn volgende Metareport!

    @Baris ik ben het met Frida eens dat we zeker van de meer traditionele media mogen verwachten dat zij bij hun berichtgeving rekening houden met alle mogelijk maatschappelijke reacties die ze teweeg kunnen brengen. De relatie van deze media ten opzichte van hun maatschappelijke invloed kent een lange geschiedenis en in de gebeurtenissen omtrent Haren hadden deze media dan ook de voortekenen van een crisis kunnen herkennen en daarom misschien wel op een andere manier moéten anticiperen.

    Echter speelt er ook altijd een commercieel belang in dit soort kwesties en de druk om niet achter te blijven bij andere redacties zodra een onderwerp een bepaalde nieuwsdrempel heeft behaald speelt natuurlijk ook een rol.

    @Frida denk je daadwerkelijk dat de redacties van traditionele media hierin te kort schieten? Ik vermoed eigenlijk dat zij juist heel goed bekend zijn met de standaarden en journalistieke code’s binnen hun vakgebied maar dat deze om dezelfde belangen als hierboven beschreven in het geval van een nieuwswaardig evenement als de gebeurtenissen omtrent Haren ineens een stuk minder belangrijk worden.

  5. Peter Vasterman on 02/10/2012 at 14:34

    Interessante analyse. Het is vooral van belang om de wisselwerking tussen social media en massamedia te analyseren: op welk moment en waardoor breekt een onderwerp door naar de gewone media? En hoe beïnvloedt die media-aandacht vervolgens weer wat er op de sociale media gebeurt?
    Je legt terecht veel nadruk op de creatie van het nieuwsthema en ik denk dat we dat nader zou moeten analyseren: welk beeld werd er vooraf geschetst van project X, je kreeg namelijk af en toe de indruk dat er een soort opgewonden, misschien zelfs jolige stemming heerste van dat gaat misschien wel uit de hand lopen. Vooral die framing vooraf heeft grote invloed op vervolgpubliciteit en uiteraard het publiek. Haren was ‘all over’, vanaf woensdag en dat heeft vermoedelijk een opzwepend effect gehad. Interviews met relschoppers hebben we dus hard nodig.

  6. Abram Scheulderman on 02/10/2012 at 22:58

    Goede analyse. Op het gebied van de traditionele media ben ik het volledig met de auteur en de nuance van Frida eens. Zolang we hier spreken over de sociale media en niet de ‘nieuwe media’ ben ik echter van mening dat je niet van een ‘aanjagende rol’ kan spreken omdat de platformen in kwestie (Twitter, Facebook, e.a.) geen afwijkend gedrag hebben getoond ten opzichte van de Project X Haren kwestie. De platformen hebben simpelweg toegestaan waarvoor ze ontwikkeld zijn: het faciliteren van communicatie en het delen van informatie op grote schaal. Ik denk zelfs dat als de bedrijven achter de sociale mediaplatformen zich met de kwestie waren gaan bemoeien en een soort blokkade zouden hebben opgeworpen, de situatie nog erger onder de aandacht was gekomen in de traditionele media en/of op andere sociale mediaplatformen.

  7. Arjan Miedema on 08/10/2012 at 11:22

    Natuurlijk hebben de media een rol gespeeld in Haren. Bijvoorbeeld: DWDD heeft nog op de avond zelf een kwajongens achtig item. Ze hebben zelfs een reporter in Haren staan. Als DWDD een reporter stuurt, dan is er wat aan de hand en mogelijk zijn daardoor nog meer jongeren naar Haren gekomen. Natuurlijk een andere context, maar het lijkt op de situatie die Joris Luyendijk beschrijft in zijn boek Het Zijn Net Mensen, over het midden oosten en de rol van de media daar.

    Los van de vraag hoe om te gaan met hypes zoals deze denk ik dat ook Facebook zelf in de spiegel kan kijken en zich meer, zoals Google, aan moet trekken van de maatschappelijke gevolgen van hun diensten. In positieve zin, maar ook in negative zin. Meer daarover hier: http://defusie.net/facebook-its-complicated/.

Trackbacks

Leave a Reply

Recente reacties

Recente nieuwsberichten

Tags