Trouw aan Facebook

photo credit: The Daring Librarian

De aanpassingen die Facebook onlangs heeft doorgevoerd hebben aanleiding gegeven tot het zetten van vraagtekens bij het privacybeleid van het sociale netwerk. Door een aantal nieuwe functies is nu meer informatie zichtbaar over gebruikers. Zo kunnen je vrienden nu zien wanneer je iets leuk vindt, op welke foto’s je gereageerd hebt en wat je achtergelaten hebt op het prikbord van een ander. In het artikel “Duimpje omlaag voor Facebook” in De Pers van 3 oktober 2011 schrijft Menno van den Bos dat de weerstand tegen Facebook groeit en dat hiervan geprofiteerd wordt; waar Facebook te kort schiet in het handhaven van privacy, profileren nieuwe sociale netwerken zich door hun transparante en zorgvuldige beleid inzake de privacy van gebruikers kenbaar te maken. Van den Bos noemt het netwerk AnyBeat als voorbeeld. Gebruikers van dit sociale netwerk worden niet gevolgd over het internet en beheren hun eigen gegevens om zo het behoud van privacy in eigen hand te houden. Daarnaast is er de mogelijkheid om onder een pseudoniem te opereren; de behoefte aan anonimiteit op internet lijkt logisch voort te vloeien uit de wankele positie van privacy op Facebook. Ook in de NRC Next van 4 oktober 2011 wordt ingegaan op de alternatieven die ontstaan door de ophef rondom het privacybeleid van Facebook. Arjen van Veelen noemt in het artikel “Wie Facebook zat is, kan toch switchen?” het sociale netwerk Diaspora. Het probleem is echter dat er weinig gebruikers actief zijn op nieuwe sociale netwerken. Van Veelen stelt dat gebruikers boos zijn, maar wel gebruik blijven maken van Facebook. Naar aanleiding hiervan reist de kritische vraag hoe ernstig deze privacykwestie nu eigenlijk is. Nieuwe sociale netwerken geven ons de mogelijkheid over te stappen, waarom doen we dat dan niet?

Al voor het doorvoeren van de aanpassingen (de afgelopen weken) werden er kritische vragen gesteld rond het privacybeleid van Facebook. Als social-networksite waar gebruikers informatie over zichzelf delen, heeft Facebook een surveillerende positie verworven. Het concept ‘new surveillance’ van Gary T. Marx speelt hierbij een belangrijke rol. Dit kan omschreven worden als het monitoren van gedrag, activiteiten en andere informatie van personen door middel van moderne (digitale) technologieën om zo persoonlijke data te verzamelen en te creëren. In zijn artikel “An Alternative View of Privacy on Facebook” (2011) betoogt Christian Fuchs dat er voornamelijk sprake is van economische surveillance door Facebook, waarbij de informatie van gebruikers gebruikt wordt voor economische doeleinden. Facebook baseert zich op het gebruik van advertenties en haalt via deze weg inkomsten uit economische surveillance. Fuchs vervolgt dat het delen van informatie op Facebook in economische termen betekent dat Facebook informatie “deelt” met adverteerders: Facebook commercialiseert informatie van gebruikers.

Dit is wat de privacykwestie rondom Facebook zo gevoelig maakt. Gebruikers willen informatie delen met vrienden en schikken hun privacyinstellingen daarnaar. Maar er zijn geen privacyinstellingen waarmee gebruikers kunnen aangeven of hun persoonlijke informatie gebruikt mag worden voor commerciële doeleinden. De beslissing die Facebook neemt over privacygevoelige informatie van de gebruikers ligt in de handen van het netwerk zelf.

Eén van de nieuwe functies die Facebook heeft doorgevoerd is het gebruik van applicaties om zo meer informatie te kunnen delen met vrienden. Zo kunnen gebruikers bijvoorbeeld muziekdienst Spotify en sportapplicatie Nike Running koppelen aan hun Facebookaccount, en via die weg met vrienden delen welke muziek zij luisteren en hoe het hardlopen ze is afgegaan. Om deze applicaties in te schakelen is eenmalig toestemming nodig en vervolgens wordt automatisch de persoonlijke informatie gedeeld op de pagina van de gebruiker. Op de website Mashable.com spreekt Ben Parr in zijn artikel “Is Facebook Trying to Kill Privacy?” (2011) over passief delen, waarbij de gebruiker een bepaalde mate van controle wordt ontnomen. Het activeren van deze applicaties om informatie te delen is een voorbeeld van de economische surveillance van Facebook waar Fuchs over spreekt.

Overeenkomend met de artikelen in De Pers en NRC Next noemt Fuchs als mogelijke oplossing voor het probleem rondom privacy op Facebook onder andere het overstappen naar andere sociale netwerken die non-profit opereren en waar wél bedachtzaam met privacy wordt omgegaan. Het overstappen naar een ander sociaal netwerk is feitelijk gezien niets nieuws; MySpace heeft serieuze concurrentie gekregen van Facebook en in Nederland heeft Hyves aan populariteit moeten inleveren ten gunste van Facebook. Hoewel de discussie omtrent het privacybeleid van Facebook al langere tijd gaande is en nu opnieuw aangewakkerd lijkt te zijn door de ingevoerde aanpassingen, merk ik persoonlijk nog geen afname in activiteit op het netwerk. Van Veelen schrijft in NRC Next: “iedereen boos. Maar iedereen bleef.”

De aanpassingen die Facebook heeft doorgevoerd en het betoog van Christian Fuchs leveren gegronde redenen om het privacybeleid van het sociale netwerk in twijfel te trekken. Onduidelijk is nog wat de impact hiervan op gebruikers is, en hoe serieus gebruikers deze privacykwestie nemen. Nieuwe sociale netwerken spelen op deze kwestie in door een transparanter beleid ten aanzien van privacy op basis van non-profit te hanteren, maar lijken nog niet aan populariteit te winnen. Overigens moeten we nog maar afwachten of die nieuwe sociale netwerken, mochten ze nog eens zo groot worden als Facebook, niet ook een loopje gaan nemen met de privacy van gebruikers als ze de geldbuidel horen rinkelen.

Wanneer stappen gebruikers over naar een ander sociaal netwerk? Mogelijk is Facebook inmiddels zo’n invloedrijk netwerk geworden in het leven van veel mensen dat de drempel om over te stappen naar ander sociaal netwerk erg hoog ligt. En hoe kwalijk de zaken rondom de privacykwestie van Facebook dan ook mogen zijn: “we’re at the point of no return”, aldus Ben Parr op Mashable.com. Heeft Parr gelijk? De toekomst zal het leren. Maar het is niet ondenkbaar dat slechts een plotselinge media-aandacht voor deze kwestie gebruikers kan bewegen een ander sociaal netwerk te kiezen.