Social media als panopticon

In de Pers van 20 september stond het bericht dat twee mensen waren opgehangen aan de lokale brug, met het bericht: ‘Dit gebeurt er met alle internetverklikkers […] Wees gewaarschuwd, we houden jullie in de gaten. Is getekend, Z.’ Aldus de lokale criminaliteit. Dit was het gevolg van online websites die de kans gaven aan burgers om opvallende zaken online te rapporteren. Is er dan echt geen ontsnappen aan de criminaliteit?

Big drugslord is watching you!

In Mexico was een actie gestart om online anoniem te rapporteren wat er gebeurt in de buurt. Mensen kunnen dus via internet laten weten aan de politie wat er in hun buurt gebeurt. Het idee is dat dit anoniem gebeurt, maar de lokale criminaliteit heeft ook een paar criminelen die op het internet handig zijn en mensen in de gaten houden. De krant meldt dat ze profielen van de mensen die in de buurt wonen in de gaten hebben gehouden. Het is apart dat ze social media gebruiken terwijl het melden van ongepastheden anoniem zou gaan. Het is slim van de criminelen om Twitter en Facebook in de gaten te houden van de mensen om ook de digitale wereld te patrouilleren. Op deze manier is er voor de mensen geen ontkomen meer aan, altijd surveillance.

Foucault voor hedendaagse criminelen

Constant het gevoel hebben dat je in de gaten wordt gehouden is niet een nieuw onderwerp. Foucault schreef in 1975 over zijn systeem van de panopticon in Surveiller et punir. Een concept waarin surveillance en discipline centraal stonden. Het belangrijkste was de macht van het toezicht. “Om uitgeoefend te kunnen worden dient deze macht zich te wapenen met een permanent, alomvattend en alomtegenwoordig toezicht, dat in staat is alles zichtbaar te maken terwijl het zelf onzichtbaar blijft. Het moet een blik zijn die het gehele maatschappelijke organisme verandert in een waarnemingsveld.’’ (Foucault 1975, p.295) Is dit niet hetzelfde wat gebeurt in Mexico? Maar dan helemaal omgedraaid. In plaats van de staat die de burgers in het gering hielden door surveillance, houden de criminelen juist de burgers onder toezicht, zonder dat ze zelf echt zichtbaar zijn (althans, de criminelen die burgers in de gaten houden).

Sociale media als disciplinair systeem

Ook al zien de buurtbewoners de lokale criminelen niet, toch worden ze in de gaten gehouden en hun huis staat gelijk aan een gevangeniscel. Zelfs in de wereld waar er geen sprake is van fysieke surveillance worden mensen in de gaten gehouden. Dit verhaal over criminelen is niet het eerste verhaal over surveillance, zo kwamen er al eerdere zaken aan het licht van medewerkers die zich ziek meldden bij het werk en de hele dag naar een pretpark gingen en dat dus ook op Facebook deelden. Of medewerkers die hun gevoelens uitten op Facebook terwijl hun baas ook bevriend is op het platform.

Surveillance blijft een levende discussie met de komst van sociale media. Mensen houden vrienden in de gaten wat ze aan het doen zijn en mensen delen deze informatie uit zichzelf via sociale media platformen. Het is dus geen schokkend nieuws dat ook criminelen gebruik maken van sociale media platformen om mensen in de gaten te houden. Het was enkel een kwestie van tijd. Daarbij wordt de vraag of online anonimiteit überhaupt wel mogelijk is wederom belangrijker.