Hoogste nieuwe binnenkomer: Wikileaks!

Abstract
In zeer korte tijd staat de tag Wikileaks bijna bovenaan de lijst met meest gebruikte tags op Meta Reporter. Is dit een terechte trend? Of slechts een mediahype onder de Nederlandse Dagbladen? Aan de hand van de berichtgeving omtrent Wikileaks in de Nederlandse kranten vergelijk ik de enorme groei van het aantal artikelen met de populariteit op het internet.

Inleiding
Al ruim drie maanden zijn Media & Cultuur studenten van de Universiteit van Amsterdam actief op Meta Reporter. In die tijd zijn er ruim 2500 nieuwe media berichten in 12 Nederlandse Dagbladen gevonden en geaggregeerd in de database. Daarnaast zijn er ook zo’n 350 Meta Reports geschreven. In de eerste weken waren het kritische blogposts over verschillende krantenartikelen, de laatste weken hebben we aan de hand van de database analyses uitgevoerd. Het is interessant om te zien dat kranten enorm van elkaar verschillen in bijvoorbeeld het aantal berichten over nieuwe media. Wat meerdere medestudenten al eens in kaart hebben gebracht zijn de onderwerpen/tags die het meest voorkomen in de database. De top vijf van meest gebruikte tags leek eind november al grotendeels vast te staan, maar er is een inhaalslag gaande, uit het niets is er ineens een nieuw tag op de tweede plaats terecht gekomen. Deze hoogste nieuwe binnenkomer is Wikileaks. Niet heel vreemd doordat er weer duizenden geheime documenten online zijn gezet door de website, en de oprichten, Julian Assange, is ook wel redelijk veel in het nieuws geweest. Valt er hier een ware hype te zien binnen de berichtgeving omtrent nieuwe media? Of is dit enkel binnen de Nederlandse dagbladen het geval?

Verloop Tag Top 5

In diagram 1 is duidelijk het verschil tussen de verschillende tags per maand te zien. Opvallend is de groene lijn: het aantal keer dat Wikileaks als tag is gebruikt. In september en oktober komt de hoeveelheid niet eens in de buurt bij de vier andere meest gebruikte tags. Maar vanaf november is dat anders. Daar heeft de tag het verschil met de voorhoede flink bijgehaald. En in december is het verschil enorm. De andere vier tags komen geen van alle boven de 60 uit. Wikileaks komt uit op ruim 160 artikelen. En de maand december is pas 15 dagen oud! (dit verklaart ook waarom de andere tags in verhouding tot de andere maanden zo laag staan)

Diagram 2 laat de totalen van de Tag Top 5 van 15 december zien. Daarbij is goed te zien dat tot op heden Wikileaks naar de tweede plaats is opgedrongen. En als de berichtgeving in dit tempo doorgaat komt er misschien nog wel een moment dit jaar dat Wikileaks de Tag Winner van 2010 zal zijn en internet van de eerste plaats af stoot. Hier komen we echter nooit achter doordat Meta Reporter na deze week stopt met het bijhouden van de krantenberichten in de database.

Wikileaks op Meta Reporter
Dat Wikileaks binnen Meta Reporter een enorme populaire tag is geworden is hierboven al duidelijk geworden. En dat dat met name te maken heeft met de berichtgeving in november en december is ook al te zien. Maar welke dagen zijn binnen Meta Reporter Wikileaks-dagen? In diagram 3 is de berichtgeving over Wikileaks binnen Meta Reporter per dag uitgezet.

Rond 25 oktober is een kleine stijging te zien van het aantal berichten rond Wikileaks maar deze stijging daalt vrijwel direct weer. De laatste dagen van november is dat wel iets anders: op 30 november zijn er bijna 40 berichten getagd met de term Wikileaks. Hoewel dat de dagen hierna wel minder is geworden blijft het gemiddelde in december liggen rond de acht berichten per dag wat fors meer is dan de maanden er voor.
De pieken zijn er niet voor niets, er is een grote kans dat op deze dagen er belangrijk nieuws omtrent Wikileaks naar buiten is gekomen. De 39 artikelen die op 30 november in de verschillende kranten verschenen gaan voor het grootste gedeelte dan ook over de inhoud van enkele documenten die de klokkenluidersite naar buiten heeft gebracht, terwijl er ook gespeculeerd wordt over de discussie tussen verschillende landen en werelddelen die de lekken veroorzaken.

Wikileaks, een mediahype?
Kunnen we hier stellen dat we te maken hebben met een mediahype? Dr. Peter Vasterman geeft in zijn werk ‘Mediahype’ een definitie:

‘Een mediahype is een mediabrede, snel piekende nieuwsgolf die één gebeurtenis als startpunt heeft en die voor het grootste deel het gevolg is van zichzelf versterkende processen bij de nieuwsproductie’¹

Daarnaast noemt Vasterman ook een aantal kenmerken waar een mediahype aan ‘moet voldoen’.² Aan de hand van deze kenmerken en de informatie uit de database kunnen we misschien een antwoord op de eerder gestelde vraag vinden:

Een mediabrede nieuwsgolf
Dit is zeker het geval. In diagram 4 is duidelijk te zien dat alle dagbladen gelezen door Meta Reporters over Wikileaks berichten (hoewel er onderling veel verschil zit tussen het aantal geplaatste berichten).

Een sleutelgebeurtenis die de berichtgeving sterk aanjaagt
De sleutelgebeurtenissen zijn in het geval van Wikileaks uiteraard de momenten van het uitgeven van de geheime documenten. Dit kenmerk is duidelijk terug te zien in de uitschieters van het aantal berichten (zie diagram 3).

Interactie tussen media en sociale actoren nieuwe acties geven nieuwe impulsen aan berichtgeving
Hoewel Wikileaks niet constant documenten openbaart blijft het een hot topic. Dit komt met name door andere impulsen zoals de aanhouding van Assange en de hackers die websites van o.a. Paypal en het Nederlandse OM aanvallen.

We zouden hieruit dus kunnen concluderen dat, in ieder geval in de Nederlandse pers, Wikileaks gezien kan worden als een mediahype. Hoewel de berichtgevingen aanhouden over dit onderwerp gaan de laatste berichten meer over de arrestatie van en de aanklacht tegen Julian Assange. De discussie over Wikileaks zelfs is na enkele dagen eigenlijk wel weggeëbd.  Dit komt overeen met wat Prof. Dr. Korsten stelt in ‘Mediahypes als razende journalistieke stormen’:

“Het wemelt in de kranten, radio-uitzendingen, journaals en tv-rubrieken van berichten over een en hetzelfde onderwerp, dat de aandacht van lezers, luisteraars en kijkers vangt. Er is sprake van dominantie van één zaak. […] Maar zo snel als de zaak opkomt, zo snel verdwijnt ze. De berichten hebben een verdampingstijd van twee, drie weken, daarna is het issue meestal weg uit de berichtgeving.”³

Maar het is misschien wat te voorbarig om deze conclusie enkel aan de hand van de Meta Reporter database te trekken. Het is immers een onderwerp dat de hele wereld over gaat en dat zelf gebruik maakt van het internet.

Wikileaks op het internet
Om verder te kunnen onderzoeken of de trend in de Meta Reporter database een algemene trend is ben ik in eerste instantie gaan bekijken wat het zoekgedrag is op Wikileaks bij Google.  Hoewel de pieken en dalen minder groot zijn dan bij de database van Meta Reporter laat Google Insights for Search een zelfde soort trend zien.

Wat dit aangaat is de trend dus gelijk. Maar Google is niet de enige plek op het internet waar de kans aanwezig is dat er over Wikileaks gesproken wordt. Een veel belangrijker onderdeel, mede door de hackerscultuur die ontstaan is rond de aanhouding van Wikileaks oprichter Assange, is de Blogosphere. Via Ice Rocket heb ik gekeken naar de hoeveelheid blogposts er over Wikileaks te vinden zijn over de laatste twee maanden.

Het begin van de grafiek is vrijwel identiek aan de grafiek van de Meta Reporter database. Echter, na 30 november blijft Wikileaks binnen de blogosphere een Hot Topic. Pas sinds enkele dagen is er een duidelijke daling te zien. We zouden hier dus kunnen stellen dat de hype in op internet langer aanhoudt en dus groter van vorm is dan in de  (Nederlandse) kranten.
Eenzelfde soort grafiek is te maken van de hoeveelheid Tweets er op Twitter gepost zijn waarin het woord Wikileaks in voor kwam. Ook hier zijn dezelfde stijgers en dalers goed te zien. De resultaten zijn dus in lijn met voorgaande resultaten.

Ook Topsy.com laat zien dat het een Hot Topic is op Twitter. Er worden op dit moment (15 december 2010) ongeveer 3.000 Tweets per uur getwitterd. De afgelopen maand zijn er, volgens Topsy.com, ruim 3,6 miljoen Tweets omtrent Wikileaks geschreven.⁴Hoewel dit best grote getallen zijn, en misschien ook wel een hype kan zijn, steekt het maar schril af tegen het feit van zo’n 750 Tweets per seconde die er op Twitter gepost worden.⁵

Julian Assange
Zoals eerder aangehaald is het grote aantal artikelen met de tag Wikileaks vooral te verklaren aan de hand van de arrestatie (en de neveneffecten zoals de hackers aanvallen) van oprichter Julian Assange. Als we kijken naar de gebruikte tags die de artikelen naast de tag Wikileaks dragen is dat vooral Julian Assange, zoals te zien is in het volgende diagram.

In bijna 40% van de artikelen over Wikileaks komt ook de tag Julian Assange voor. Als tweede wordt in bijna 30% van de gevallen ook Klokkenluiderswebsite gebruikt. Als we deze twee tags per maand naast elkaar zetten zien we een verwacht resultaat:

In november worden er (iets) meer berichten geschreven over de klokkenluiderswebsite zelf maar wordt de oprichter er wel vaak bij genoemd. Dit komt logisch overeen met het feit dat er eind november documenten naar buiten zijn gebracht door Wikileaks. In december, de maand waardin Assange werd aangehouden, is de berichtgeving over het algemeen over hem als persoon en wordt de term Wikileaks gebruikt om duidelijk te maken om wie het gaat (“de oprichter van…”).

Haalt dit onze eerder gemaakte conclusie dat Wikileaks een mediahype is onderuit? Is Wikileaks wel een mediahype, of is het juist Julian Assange wat het tot mediahype maakt?

De Verenigde Staten
De nieuwsberichten koppen vaak over de VS als het om de uitgelekte documenten gaat. Niet vreemd wat het zijn vaak Amerikaanse geheime documenten. Is het in de VS net als hier zo’n populair onderwerp? Heeft men daar ook ‘last’ van een mediahype? Onderstaande afbeelding laat zien dat de Amerikanen er zelf een stuk minder mee bezig zijn dan wij hier in Nederland. Hoewel er ook een grote stijging eind november te zien is, komt deze een stuk lager uit dan de Nederlandse interesse. Dat wil niet per definitie zeggen dat het in Amerika wel of geen mediahype is, dat is niet te concluderen uit een enkele grafiek die de interesses weergeeft aan de hand van de zoekgegevens op Google.

Conclusie
Een sluitend antwoord  geven op de gestelde vragen is lastig. Feit is dat zowel op internet als in de Meta Reporter database (en dus in de onderzochte Nederlandse dagbladen) de term Wikileaks ineens zeer populair is geworden. Wat dat betreft is het wel als hype aan te duiden. Maar zoals de kenmerken van een mediahype die Vasterman stelt al eerder hebben laten zien gaat het niet enkel om een enkele term. De hype zit hem er nou juist in dat Wikileaks geheime documenten heeft gepubliceerd en dat de oprichter van de site op dit moment in de gevangenis zit. Beide nieuwsfeiten sterken elkaar aan waardoor er veel pieken ontstaan en er dus over een mediahype gesproken kan worden.

Amerikanen zijn er minder mee bezig en wakkeren het allemaal iets minder aan. Misschien wel om het een mediahype te laten zijn in plaats van een blijvende discussie…

1. Vasterman, Peter. ‘Mediahype’ 2004, p.31 [↩]
2. Vasterman, Peter. ‘Mediahype’ 2004, p.37 [↩]
3. A.F.A. Korsten: http://www.arnokorsten.nl/PDF/Politiek%20en%20democratie/Mediahypes%20als%20razende%20journalistieke%20stormen.pdf [↩]
4. http://topsy.com/s/wikileaks/tweet?window=m [↩]
5. http://blog.twitter.com/2010/06/big-goals-big-game-big-records.html [↩]