Googlization?

Google. Een merknaam die niet meer uit ons leven weg te denken lijkt. De online zoekmachine met de eenvoudige interface geeft de mens snel de informatie waarnaar hij op zoek is (en meer). Wat begon als een onderzoeksproject van studenten Larry Page en Sergey Brin, groeide later uit tot één van de grootste en invloedrijkste nieuwe mediabedrijven die we tot op de dag van vandaag kennen. Deze eindanalyse benadert hoe de Nederlandse dagbladen schrijven over Google en behandelt de rol van Google in de huidige samenleving.

Inleiding

Misschien wist de kerstman acht maanden geleden nog niet wat Google Chrome was, en het is de vraag of hij dat ooit écht zal weten. Bovenstaand filmpje is een voorbeeld van wat mede deel uitmaakt van de digital divide. Het ontbreekt de mensen aan de kennis en mediageletterdheid om uit te kunnen leggen wat een internetbrowser is. Sterker nog, een browser wordt meer dan eens gelijk gesteld aan een zoekmachine. En welke naam komt als eerste naar boven als je aan zoekmachines denkt? Juist. Tenzij je voor Steve Ballmer werkt, is het antwoord waarschijnlijk Google. Het bedrijf heeft zo’n onvoorstelbare opmars gemaakt het afgelopen decennium, van de search engine en GMail tot Google Street View, Google Android en veel, veel meer. Het woord Google is in toonaangevende woordenboeken opgenomen en wordt als werkwoord gebruikt. Het is inmidels diep geworteld in ons doen en laten als we denken aan internetgebruik.

Ik kwam tot dit onderwerp naar aanleiding van de tweedaagse conferentie Society of the Query die vorige maand heeft plaatsgevonden in Amsterdam. Op die conferentie waren verschillende uiteenlopende lezingen, die allen te maken hadden met de rol van de zoekmachine in de informatiemaatschappij waarin we leven. Het motto die dagen luidde ‘Stop searching, start questioning’ en beslaat goed waar de conferentie om draaide. Er werd zeer uitvoerig gekeken naar met name Google. We lijken afhankelijk geraakt te zijn van de zoekmachine. Het is een mate van Googlization zoals Siva Vaidhyanathan en Geert Lovink zouden zeggen. Een search engines als Google ordent de digitale wereld en presenteert ons informatie op een zeer eenzijdig bepaalde manier. Google is de vierde tag van Metareporter dit jaar en de eerste als gaat om merknamen. Het is van belang om kritisch te benaderen, aangezien het bedrijf schijnbaar een sterke aanwezigheid heeft in de Nederlandse kranten als het gaat om nieuws over nieuwe media. Wat is er van deze nesteling in de samenleving terug te zien in de Nederlandse dagbladen anno 2009? Hoe en hoeveel wordt er over Google geschreven?

Methode

De aggregators van Metareporter hebben in de afgelopen drie maanden al het nieuws bijgehouden dat in de fysieke kranten verschijnt over nieuwe media. De artikelen zijn in verkorte versie op de site gezet en gecategoriseerd door middel van tags. De database biedt gerangschikt informatie over de kranten, katernen, journalisten, tijd en onderwerpen. Ik zal enkele van deze indelingen doorlopen om een duidelijk beeld te schetsen met betrekking tot Google. In de database zijn slechts verwijzingen te vinden naar de desbetreffende krantenartikelen. Hier op Metareporter hebben we in de loop van de tijd gebruik gemaakt van twee types analyse. Een kwalitatieve analyse zou inhouden dat elk artikel grondig bestudeerd dient te worden. Er moet dan gekeken worden naar zowel de auteur als de krant op zich. Daarvoor ontbreekt het aan zowel tijd als middelen. Een kwantitatieve analyse aan de hand van de tags zal ons voorzien van de aantallen, die ons inzicht kunnen geven in hoeveel er over Google geschreven wordt. Voor deze eindanalyse zal ik trachten een middenweg te vinden door eerst een vergelijking te maken met de Metareportergegevens in dezelfde periode vorig jaar. Hierdoor kunnen we zien wat voor verschillen en overeenkomsten er zoal te vinden zijn. Daarna zal ik uiteindelijk mijn onderwerp van onderzoek, Google, in een groter geheel plaatsen en het een context geven met betrekking tot Googlization.

Resultaten

Tagcloud Google in de kranten van 2009

Tagcloud Google in de kranten van 2008

In de database zijn dit jaar 95 krantenberichten te vinden over Google. Gratis dagblad De Pers schreef er de afgelopen maanden het meeste over met 13 artikelen, gevolgd door Het Financieele Dagblad en Metro met beide 10 artikelen. Zoals uit de tagclouds mag blijken: vorig jaar was de top van kranten aanzienlijk anders als het gaat over Google-berichtgeving. Er verschenen toen 94 artikelen over het mediaconcern. NRC Handelsblad behield de leiding met maar liefst 22 artikelen, gevolgd door het jongere neefje NRC Next met 12 berichten. Het Financieele Dagblad bezette de derde positie met hetzelfde aantal als dit jaar, 10 berichten.

Tagcloud Google in de katernen

Tagcloud Google door journalisten

Google kwam dit jaar het meest voor in de economische katernen. Het katern Economie beslaat 34 artikelen, verdeeld over een totaal van 9 kranten. Enkele voorbeelden hiervan: ‘Google beperkt digitaal scannen van boeken’ in De Volkskrant, ‘Gebruiker van Google krijgt meer controle’ in het Reformatorisch Dagblad en ‘Google kastijdt koers TomTom’ in Het Parool.  In Business volgt op de tweede positie en dit betreft enkel berichten in De Pers. Als het gaat om de journalisten, valt in de tagcloud in één opslag op dat de schrijvers van de stukken veelal onbekend zijn. Van bijna de helft van de artikelen is de auteur niet bekend. Verder zijn er 12 ANP-berichten over Google verschenen. Deze worden gevolgd door redactionele artikelen, respectievelijk redactie economie en redactie nieuwe media. In vergelijking met vorig jaar komt de toppositie qua katernen en journalisten overeen. Echter wil ik in de vergelijking niet teveel stilstaan bij de katernen en journalisten, omdat vorig jaar een aanzienlijk grotere dataset is gebruikt met ruim twee keer zoveel nieuwsbronnen. Wel kan gesteld worden dat ook toen de meeste berichten over Google verschenen in het katern Economie. Bovendien was ook toen de auteur veelal onbekend, gevolgd door berichtgeving afkomstig van het ANP.

2008 vs 2009

Aan de hand van de tag Google en de totale tags heb ik voor zowel 2008 als 2009 losstaande datasets gecreëerd. Deze heb ik als één set ingevoerd op Many Eyes om de onderstaande grafieken als resultaat te krijgen.

Beide grafieken maken gebruik van dezelfde dataset. De datavisualisatie maakt duidelijk welke krant er het minst en welke krant het meest over Google heeft gedrukt de afgelopen maanden. De resultaten van beide jaargangen kunnen we bovendien tegen elkaar afzetten. Via de legenda kan je specifiek je visualisatie naar voorkeur weergeven. Ook de wijze van sorteren (labels, values en data order) onderaan de interface kan tot inzichten leiden. Wat vertellen deze grafieken ons? Als we Tag “Google” van de beide jaren aanklikken, zien we dat vijf kranten (De Telegraaf, Trouw, NRC Next, De Volkskrant en NRC Handelsblad) minder artikelen over Google hebben geschreven ten opzichte van vorig jaar, waarvan NRC Handelsblad de grootste opvaller is. Eveneens hebben vijf kranten, bestaande uit Het Parool, Het AD, Spits, Metro en De Pers, dit jaar meer artikelen over Google geschreven. Slechts het Reformatorisch Dagblad en Het Financieele Dagblad hebben een aan het voorgaand jaar gelijkend aantal artikelen over Google gepubliceerd. Zetten we het aantal Google-tags van een krant af tegen het totale aantal (nieuwe media) tags van dezelfde krant, dan is hieruit een percentage op te maken. Het valt op bij het vergelijken van de percentages van beide jaargangen dat procentueel gezien slechts twee kranten meer over Google zijn gaan schrijven dan het jaar daarvoor. Enkel bij Het Financieel Dagblad en Metro is het percentage van nieuwe media-nieuws dat over Google gaat gestegen ten opzichte van het jaar daarvoor. Het totaalaantal mag absoluut gezien dan wel gestegen zijn, procentueel is er een daling te duiden van 6% naar 3,7% van het nieuwe media-nieuws dat over Google gaat.

Googlization en het nieuws?

In The society of the query and the Googlization of our lives laat Geert Lovink  zich zeer kritisch uit over Google en de cultuur gecreëerd rondom de zoekmachine. Hij stelt dat

Search is the way we now live. With the dramatic increase of accessed information, we have become hooked on retrieval tools. We look for telephone numbers, addresses, opening times, a person’s name, flight details, best deals and in a frantic mood declare the ever growing pile of grey matter “data trash”.

Google is de standaard voor hoe miljoenen mensen het internet gebruiken. Doelgericht gebruik maken van de search engine. Daarmee gaat de gemiddelde gebruiker voorbij aan het feit dat hij of zij met iedere zoekopdracht Google van nieuwe stukjes informatie voorziet. De werkwijze van Google is verre van transparant. Lovink haalt in zijn artikel Joseph Weizenbaum aan als hij de vergelijking maakt met ‘the society of the spectacle’ van Guy Debord. Het verschil is dat we nu worden aangesproken als actoren met de (illusie van de) eenvoudige interface. Google blijft groeien. Zo snel, dat de wetenschap niet rap genoeg mee kan handelen, aldus de auteur van het stuk. Google Wave, het mobiele besturingssysteem Android en Google Chrome zijn drie voorbeelden van in potentie alomtegenwoordige toepassingen die dit jaar steeds meer voeten in de aarde kregen. Het is van belang om de juiste vragen te stellen, want is het niet gevaarlijk om zoveel macht aan één bedrijf te geven. Neelie Kroes uitte bezorgdheid vanuit Europa over de monopoliepositie van Microsoft, maar hebben we wel in de gaten dat er monopolist van een geheel andere orde is? Willen we dat zien? Zeggen bijvoorbeeld eerdergenoemde resultaten op Metareporter iets over Googlization? Het is lastig te duiden, maar ik denk dat er wel wat voor te zeggen valt. De zorg die onder andere Vaidhyanathan en Lovink uiten, mag in mijn ogen worden versterkt als je ziet dat in de berichtgeving over nieuwe media procentueel gezien minder berichten over Google verschijnen. Goed, uiteraard is kwantitatief onderzoek niet alles zeggend en heb ik me niet zozeer kwalitatief met de artikelen beziggehouden. Maar met een vluchtige blik in de database kunnen we al veelzeggende artikelen vinden die Googlization in de hand werken: ‘Nederlander googelt het meest op Hyves’ in het Reformatorisch Dagblad, ‘Koopjesjagen met Google’ en ‘Van consultancy naar duurzame handel’ in de Spits.