Berichtgeving Nederlandse dagbladen als illustratie van rol nieuwe media

ABSTRACT

Deze analyse laat zien hoe en waar het begrip nieuwe media in de Nederlandse dagbladpers terugkomt. Aan de hand van de indeling naar katernen en de auteurs wordt bepaald welke definitie van nieuwe media impliciet wordt gehanteerd. Hierbij wordt duidelijk dat de technologische kant van nieuwe media alsmede de sociale en culturele kant worden belicht.

Networked personal computers and digital media technologies are now so pervasive in our work, our home lives, and the myriad of everyday interactions we have with each other as well as with social institutions, that they are ceasing to be ‘new’ in any meaningful way. (Flew, 2008: p. 2)

[...] by new media we mean information and communication technologies and their associated social contexts. (Lievrouw and Livingstone, 2002: p.7)

The most important structural new media characteristic is the integration of telecommunications, data communiations and mass communications in one medium. It is the process of convergence. (Van Dijk, 2006: p. 6)

[The] popular understanding of new media identifies it with the use of a computer for districution and exhibition rather than production. [...] today we are in the middle of a new media revolution – the shift of all culture to computer-mediated forms of production, distribution and communication. (Manovich, 2001: p. 6)

INTRODUCTIE

Zoals uit bovenstaande citaten blijkt, wordt in de beschrijving van nieuwe media met veel verschillende definities van nieuwe media gewerkt. Noah Wardrip-Fruin en Nick Montfort gebruiken in hun bespreking acht werkbare (meta)definities van de verschillende benaderingen van nieuwe media. Hieronder staan de benaderingen zoals geformuleerd en gedefinieerd in ‘The new media reader’ (2003: p. 16-23) van Wardrip-Fruin en Montfort.

1. New media vs. cyberculture
2. New media as computer technology used as a distribution platform
3. New media as digital data
4. New media as the mix between existing cultural conventions and the conventions of software
5. New media as communication technology
6. New media as faster execution of algorithms previously executed manually or through other technologies
7. New media as metamedia
8. New media as parallel articulation of similar ideas in Post-WWII art and modern computing

Metareporter.nl is een weblog over de representatie van de zogenaamde nieuwe media in de gevestigde Nederlandse pers. We krijgen in ons dagelijks leven steeds vaker te maken met nieuwe media en het is dan ook niet verwonderlijk dat onze pers daarover schrijft. Metareporter.nl probeert te achterhalen hoe, waarom, waar en wanneer er in deze ‘oude’ media over nieuwe media geschreven wordt en laat hier vervolgens een kritische analyse op los.

Deze doelstelling komt van de ‘over ons’ pagina op metareporter.nl zelf. Inmiddels zijn we met ruim drie maanden aan artikelen verzamelen, inventariseren en analyseren, een heel eind opgeschoten. Metareports en analyses over de kleinere en verschillende onderdelen binnen het nieuwe media landschap maken dit blog compleet.

1. VRAAGSTELLING

Behalve de verdiepende analyses lijkt het me zinvol de overall inventarisatie van de afgelopen drie maanden in een lopend verhaal te verwerken. Dit om aan de hierboven vermelde doelstelling te voldoen. De nadruk in deze analyse ligt op het hoe en waar uit die doelstelling. Zodoende luidt de hoofdvraag in mijn analyse: ‘Welke definities (hoe) van nieuwe media typeren de Nederlandse dagbladen (waar) in hun berichtgeving over nieuwe media?’. Deze vraag heeft betrekking op de representatie van nieuwe media in de Nederlandse dagbladpers en hun relatie tot de hiervoor genoemde benaderingswijzen van nieuwe media. Een inventarisatie binnen een tijdsbestek van ruim drie maanden is een goede steekproef en geeft ook duidelijk de trends aan die binnen de dagbladen gevolgd worden.

2. INVENTARISATIE

In de periode van september 2009 tot en met november 2009 zijn volgens onze database in totaal 2575 nieuwe media gerelateerde artikelen in de pers verschenen. 324 van deze artikelen, ruim 13%, is geschreven door De Telegraaf. Niet veel minder, een kleine 12%, is geschreven door het Algemeen Dagblad (304 artikelen). Het Parool, De Pers, Spits en Metro schreven alle rond de 240 artikelen, in totaal 965. Het Reformatorisch Dagblad, Trouw, NRC Handelsblad, Het Financieele Dagblad, De Volkskrant en NRC Next schreven per krant tussen de 175 en 150 artikelen; samen goed voor 982 artikelen. Twee van de twaalf gevolgde dagbladen  (De Telegraaf en Het Algemeen Dagblad) bestrijken samen dus 25% van de nieuwe media artikelen in de pers. De volgende vier schrijven samen 37,5% van de berichtgeving. De zes dagbladen met de minste berichtgeving schreven ook 37,5% van de berichten. Het is belangrijk in welke katernen de verschillende berichten verschenen. Tevens zal inzicht in de katernen waarin over nieuwe media wordt geschreven, bijdragen aan het antwoord op de centrale vraag in deze analyse.

3. KATERNEN

Zoals bekend, is een indeling naar katernen een van te voren bepaalde en rigide classificatie. Binnen zo’n katern worden artikelen geplaatst waarvan de inhoud aansluit bij de beoogde inhoud van het katern als geheel. Een deelvraag is dan: ‘Welke plaats nemen nieuwe media berichten in binnen de indeling naar katernen?’ (En wat zou dat kunnen betekenen voor de benadering van nieuwe media als begrip?)

Veruit de meeste artikelen zijn verschenen in de katernen economie, binnenland en nieuws. In deze drie katernen samen zijn in totaal 804 artikelen verschenen; ruim 30% van de berichtgeving. Hierbij is economie veruit het grootste katern met 374 artikelen. Het eerste katern dat een naam draagt waarin duidelijk wordt verwezen naar ‘het digitale’ of nieuwe media specifiek is het katern digitaal met 59 artikelen; gevolgd door het katern games met 49 artikelen. Het katern digitaal komt in twee kranten voor, namelijk De Telegraaf en het Algemeen Dagblad. Interessant hieraan is de implicatie van het gebruik van katernen. Ik gebruik de tagcloud als instrument ter ondersteuning van mijn bevindingen op het gebied van katernen, onderwerpen de mogelijke definitie van nieuwe media die daaruit volgt.

3.1 NIEUWE MEDIA SPECIFIEKE KATERNEN

Het Algemeen Dagblad en De Telegraaf hebben blijkbaar genoeg over nieuwe media te berichten, waardoor een eigen katern gepast is voor het plaatsen van nieuws over nieuwe media. Een volgende vraag is dan: ‘Waar spreken zij over in de genoemde katernen?’ Ik gebruik de tags die zijn gekoppeld aan de artikelen binnen de katernen digitaal en games om de onderwerpen daarvan te bepalen.

Bovenstaande tagcloud geeft de gebruikte tags weer die zijn gekoppeld aan artikelen binnen het katern digitaal. Vast te stellen is dat er voornamelijk over games, mobiele telefonie en gadgets wordt gesproken. Het katern games behoeft geen tagcloud om te laten zien wat het onderwerp van de artikelen binnen dit katern is, uiteraard game (41 maal getagged). Andere tags zijn 2 maal of minder gebruikt. Ik concludeer hieruit dat het nieuws dat binnen de eigen ‘nieuwe media katern’ (digitaal en games) is gepubliceerd, aansluit bij de opvatting dat nieuwe media digitale data en communicatie betreft (zoals geformuleerd door Wardrip-Fruin en Montfort; definities 3 en 5). Hier wordt nieuwe media gelezen als een technologisch fenomeen, waarbij communicatie, digitale instrumenten en digitale data karakteristiek zijn. De nieuwe media specifieke katernen hanteren dus slechts twee van de acht definities, zoals geformuleerd in de introductie.

3.2 ALGEMENE KATERNEN

Het begrip (van) nieuwe media is, zoals belicht in de introductie, veelzijdig. Naar welke van de acht definities van nieuwe media verwijzen de artikelen in de algemenere katernen economie, binnenland en nieuws, afgaande op de gebruikte tags?

Bovenstaande tagcloud laat zien welke tags zijn gebruikt bij de artikelen in de katernen economie, binnenland en nieuws. Het is duidelijk dat naast de eerder genoemde mobiele telefonie, Google een grote speler in het veld is. Belangrijk is dat tags als privacy, surveillance, (illegaal) downloaden, ov chipkaart en twitter direct in het oog springen. Deze termen zijn niet alleen verbonden met de notie van nieuwe media als het digitale, technologische fenomeen, zoals bij de nieuwe media specifieke katernen. Deze tags houden namelijk ook verband met de sociale kant, de distributie en de culturele kant van nieuwe media. Deze facetten sluiten aan bij definities 1, 2 en 7, zoals geformuleerd door Wardrip-Fruin en Montfort. Hierbij zijn de sociale implementatie, het culturele belang en de distributieve aard kenmerkend voor nieuwe media. Dit wordt onderschreven door onder andere ook Lievrouw en Livingstone, Manovich en Van Dijk (zie inleidende citaten). Zij leggen nadruk op convergence, distribution, social embeddedness en cultureel belang. De meer algemene katernen hanteren dus naast de technologische definities ook de meer sociale definities.

3.3 NIEUWE MEDIA ALS ONDERDEEL VAN ALLEDAG

In het verlengde van het bovenstaande wil ik de enigszins gewaagde suggestie doen dat, afgaande op het aan bod komen van nieuwe media in de algemene katernen, de definitie van Terry Flew toepasbaar is. Volgens Terry Flew (zie inleidend citaat) is staande te houden dat het ‘nieuwe’ in nieuwe media niet meer bestaat. Nieuwe media zijn een onderdeel van de praktijk van alledag en geraken pervasive. Het feit dat het meeste nieuwe media nieuws in ‘de reguliere’ katernen economie, binnenland en nieuws voorkomt, zou erop kunnen duiden dat nieuwe media inderdaad onderdeel uitmaken van veel verschillende onderdelen van ons leven (en dus niet een nieuwe media specifieke katern behoeven). Temeer daar de geïnventariseerde artikelen juist spreken van die sociale en culturele kant.

4. AUTEURS IN DE PERS

Opvallend veel artikelen zijn geplaatst in de categorie auteur onbekend, namelijk 877. Als hierbij het aantal ANP berichten (318) wordt meegerekend, laat een simpel rekensommetje zien dat ruim 46% van de artikelen niet is geschreven door een specifieke auteur. Wederom gebruik ik tagclouds om mijn bevindingen te illustreren en te versterken. De eerste onderstaande tagcloud laat de tags die gebruikt zijn bij posts onder auteur onbekend dan ook zien. De meest voorkomende tags zijn daar: website, game, google, mobiele telefonie, microsoft, twitter en iphone. De tweede tagcloud is een verzameling van alle gebruikte tags (voor 2575 artikelen).

Duidelijk is dat game, google, microsoft, website en iphone in beide tagclouds prominent aanwezig zijn. Hieruit is op te maken dat een groot deel van de nieuwe media berichten in de Nederlandse dagbladpers over bedrijven, games en mobiele telefonie spreekt. Een verschil is dat bij de tagcloud ‘auteur onbekend’ voornamelijk technologie en gadgets terug te vinden zijn. Het overgrote deel van de artikelen die door een onbekende auteur zijn geschreven, zijn berichten of mededelingen die louter kennis geven van een nieuwe gadget, website of ontwikkelingen bij de grote internet- en computerbedrijven. Bij ‘alle tags’, dat wil zeggen ook die waar de auteur wel bekend is, komen ook onderwerpen aan de orde die de meer sociale en culturele aspecten van nieuwe media belichten.

Opvallende tussenconclusie uit mijn analyse van katernen, respectievelijk auteurs is dat bij nieuwe media specifieke katernen en bij onbekende auteurs de nadruk ligt op technologie en communicatie (definities 3 en 5). Bij de algemenere katernen en bij (ook) de bekende auteurs wordt meer aandacht besteed aan de sociale en culturele aspecten (de definities 1, 2 en 7).

5. ZIJN DE DAGBLADEN TE BEPERKT?

Deze analyse van de verdeling over kranten, katernen en auteurs laat zien dat de stelling dat de dagbladen redelijk beperkt zijn in hun berichtgeving niet geheel onaannemelijk is. Een eigen nieuwe media katern komt immers weinig voor, er is veel door een onbekende auteur geschreven en de onderwerpen (games, mobiele telefonie en website) beschrijven echter alleen de technologische kant van nieuwe media. Bovendien is het kenmerkend dat de katernen waarin het meest over nieuwe media geschreven is, de algemene katernen economie, nieuws en binnenland zijn. Katernen die specifiek gericht zijn op nieuwe media op zich, zijn beperkt tot digitaal en games. Het begrip van nieuwe media gaat evenwel veel verder. Wat verstaan wij onder nieuwe media? Ik citeer het antwoord op de frequently asked question van metareporter.nl:

Nieuwe media is een complexe, veelzijdige term die daarom zeer lastig te definiëren is. De betekenis van het ‘nieuwe’ in nieuwe media verschuift en is continu aan verandering onderhevig. Wat maakt een (communicatie-)medium nou eigenlijk tot nieuwe [sic] medium? Deze vraag kan nooit eenduidig beantwoord worden. Om die reden definiëren wij bij metareporter nieuwe media als zijnde [sic] media die gebruik maken van nieuwe, moderne, veelal digitale technologieën. Men kan daarbij denken aan kenmerken zoals manipulable, networkable, dense, compressable en impartial (Flew, 2008: p. 3). Hieronder verstaan wij bijvoorbeeld: internet, games, databases, surveillance technologie, RFID, social networking sites.

Ook de auteurs en teksten waaraan gerefereerd is, hebben een veelzijdiger begrip van nieuwe media. Relatief simpele, louter informatieve berichten over games, gadgets of technologische ontwikkelingen beschrijven bij lange na niet de implicaties die de term nieuwe media met zich meebrengt. Althans, het is één van de verschillende onderdelen van het begrip (van) nieuwe media. Aan de andere kant, we spreken wel over nationale dagbladen, die zich ten doel hebben gesteld het gehele volk te informeren over zaken die het volk in zijn geheel aangaan. Zoals al eerder is genoemd, is het opmerkelijk dat de dagbladen inmifddels achterhaalde of oppervlakkige termen gebruiken (games en mobiele telefonie bijvoorbeeld) wanneer ze spreken van nieuwe media. Het is juist de berichtgeving door de oude media die wellicht laat zien dat het begrip voor nieuwe media nog lang niet is doorgedrongen in de dagbladen.

CONCLUSIE

In deze analyse heb ik laten zien dat het voorkomen van nieuwe media in diverse katernen, met een divers en diepgaander aanbod van onderwerpen juist op de andere kanten van het begrip nieuwe media duidt. De op het eerste gezicht beperkte berichtgeving in de nieuwe media specifieke katernen drukt juist andere intrinsieke waarden van nieuwe media uit, en daarom in de algemene katernen opgenomen zijn. De inventarisatie van metareporter.nl laat zien dat nieuwe media op velerlei manieren terugkomt. Deze opvatting sluit aan op de opvatting die Terry Flew heeft van het ‘nieuwe’ in nieuwe media, zoals weergegeven is in zijn citaat dat dit artikel opent. Wellicht dat om deze reden de oude media als dagbladen niet op een significante manier aandacht besteden aan nieuwe media. Nieuwe media zijn pervasive, overal aanwezig en doen ook op die manier hun intrede binnen de algemene katernen van de Nederlandse dagbladpers.

BRONNEN

Dijk, Jan van. The network society. Social aspects of new media. London, UK: Sage, 2006.

Flew, Terry. New media. An introduction. Oxford, UK: Oxford UP, 2007.

Lievrouw, Leah A., Sonia Livingstone. Handbook of new media. London, UK: Sage, 2006.

Manovich, Lev. The language of new media. Cambridge, USA: MIT Press, 2001.

Wardrip-Fruin, Noah, Nick Montfort. The new media reader. Cambridge, USA: MIT Press, 2003.