De mobiele telefoon is niet zo gewoon

Abstract

De mobiele telefoon is in rap tempo gegroeid van een simpele draagbare telefoon tot een  compact multimedia-apparaat met talloze verschillende functies en dat zal zich in de toekomst alleen maar verder uitbreiden. In deze analyse wordt het onderwerp mobiele telefonie zoals dat beschreven wordt in de Nederlandse pers onder de loep genomen waaruit zal blijken dat het onderwerp een groot deel uitmaakt van alle nieuwe mediaberichten en dat de kranten op verschillende manieren over het onderwerp schrijven.

Introductie

In deze eindanalyse richt ik mij op de mobiele telefoon.  Zoals zometeen zal blijken is mobiele telefonie één van de meest besproken onderwerpen van de Nederlandse pers in het kader van nieuwe media volgens de database van Metareporter. Maar behoort mobiele telefonie eigenlijk wel tot nieuwe media? Wat is nieuwe media überhaupt?
Die vraag is niet makkelijk te beantwoorden want nieuwe media is een erg breed en veranderlijk begrip. Een medium dat nu als nieuw kan worden beschouwd zou volgend jaar al weer verouderd kunnen zijn. Dat veranderlijke blijkt ook wel uit de verschillende definities die Terry Flew aan het begrip gegeven heeft. Zo kenmerkte nieuwe media zich volgens hem in 2005 door de eigenschappen digital, interactive, hypertextual, de-massification en virtual, in 2008 had hij die veranderd in manipulable, networkable, dense, compressible en impartial (Flew: 2008). Als we deze vijf termen toepassen op de hedendaagse mobiele telefoon kunnen we toch concluderen dat de mobiele telefoon behoorlijk goed aan deze eigenschappen voldoet en dus gerust nieuwe media genoemd mag worden. Het neemt niet voor niets zo’n grote rol in onze database in.

De mobiele telefoon onderscheidt zich van de vaste huistelefoon behalve door het feit dat hij mobiel is vooral ook door de talloze extra mogelijkheden die het apparaatje biedt. Het woord telefoon is eigenlijk al een beetje achterhaald. Met de ontzettend uitgebreide smartphones van tegenwoordig en het supersnel groeiende aantal functies en applicaties is het feit dat je ermee kunt bellen maar één van de gigantisch vele mogelijkheden. Het apparaat kan namelijk tevens dienst doen als draagbare spelcomputer, gps-systeem, fotocamera etc. Professor Hans Geser schrijft hierover:

There is wide agreement that hand-held phone sets can substitute stationary PC’s or mobile laptops to a considerable degree, because they are in the course of becoming multimedia devices able to transport voice, text messages, pictures, musical sound, software programs and anything else coded in digital format. More than that, these multimedia functionalities are combined with significantly reduced size, weight, energy needs and buying prices [...] (Geser: 2004).

Mobiel multimedia-apparaat is dus eigenlijk een betere benaming. In deze analyse wil ik kijken hoe dit apparaat in de Nederlandse pers terug komt. Hoe schrijven de grote kranten over mobiele telefonie? Hebben ze alleen aandacht voor de nieuwste modellen en applicaties of  kijken ze ook naar sociale en maatschappelijke invloeden? Om deze vragen te beantwoorden zal ik apart kijken naar de kranten, de katernen, de journalisten en de tags met betrekking tot mobiele telefonie. De data uit de database zal ik met behulp van grafieken en tagclouds visualiseren, waaruit ik vervolgens conclusies zal trekken.

Analyse: Mobiele telefonie

In de maanden september, oktober en november hebben wij Metareporters 2614 artikelen over nieuwe media gevonden in de 12 grootste kranten van Nederland. Als we in de grafiek hieronder kijken naar de top 10 meest gebruikte tags zien we dat ‘mobiele telefonie’ op een mooie vierde plek staat met 112 artikelen. Dat is een behoorlijk groot aantal. Blijkbaar is er dus veel te doen geweest om dit onderwerp de afgelopen maanden, ook al is het een vrij breed begrip. 

Hoewel ‘mobiele telefonie’ dus zeker de grootste en belangrijkste tag is met betrekking tot dit onderwerp, is het zeker niet de enige tag die te maken heeft met mobiele telefonie. Zo zien we ook de tag ‘iphone’ hoog staan met 63 artikelen, ’sms’ met 30 artikelen, ‘nokia’ met 23 artikelen en ’sms-diensten’ met 13 artikelen. Andere tags als ‘kpn’, ‘vodafone’ en ’telefonie’ zullen ongetwijfeld ook vaak op artikelen over mobiele telefonie toegepast zijn. Het lastige met zo’n tagsysteem als dit is dat de ene tag de ander niet uitsluit. Veel van de hierboven genoemde tags zullen elkaar dus overlappen, en omdat het al een vrij breed onderwerp is zal ik mij specificeren tot de grootste tag, ‘mobiele telefonie’, en deze verder analyseren.

Kranten

Hieronder ziet u een piechart met de 12 kranten en het aantal artikelen met betrekking tot het onderwerp mobiele telefonie.

De Telegraaf bericht met 31 artikelen van alle kranten dus duidelijk het meest over mobiele telefonie. In een eerdere analyse van mij kwam al naar voren dat ‘mobiele telefonie’ van alle tags de meest voorkomende is bij de Telegraaf, wat voor een groot deel komt door de eenmalig verschenen special genaamd ‘Contact’, maar daarover volgt hieronder meer. Uit die analyse bleek dat de Telegraaf over het geheel gezien veel ruimte en aandacht besteedt aan nieuwe media en van alle kranten dus de meeste informatie geeft over mobiele telefonie. Gratis Dagblad De Pers verovert een goede tweede plaats op dit gebied, gevolgd door het Algemeen Dagblad en het Reformatorisch Dagblad.

Katernen

De tag ‘mobiele telefonie’ zien we in de volgende katernen het meest terug:

In het katern Economie zijn zoals te zien is de meeste artikelen verschenen over mobiele telefonie. Kennelijk wordt het onderwerp door de kranten dus vooral in verband gebracht met economische zaken, want ook de katernen ’De Financiële Telegraaf’ en ‘In Business’ staan in de top 10. Enkele voorbeelden van zulke economisch-gerelateerde artikelen zijn: ‘Sony-Ericsson lijdt verlies’, ‘Nokia sleept Philips voor de rechter’, ‘Vodafone mobieltje duikt in Facebook’ en ‘Overheid moet telecom helpen’. Het gaat hier dus vooral om het reilen en zeilen van de grote telecombedrijven. Op de tweede plek staat het eerdergenoemde ‘Contact’. Deze special geeft veel informatie over de nieuwste en beste mobiele telefoons in artikelen als ‘Sony Ericsson C905- Uitblinker in beeldkwaliteit’ en ‘Sierlijke Ladyphone’, maar er staan ook artikelen in over de  invloed van mobiele telefoons op het sociale leven zoals ‘Hechte familiebanden’ en ‘Meer tijd voor je gezin’. Het is dus een erg divers katern dat alle facetten van mobiele telefonie belicht. De andere katernen berichten veel minder en willekeuriger over dit onderwerp. Buiten ‘Contact’ is er eigenlijk geen enkel katern dat specifiek gericht is op mobiele telefonie.

Journalisten

De volgende stap brengt ons bij de journalisten. Welke journalisten schrijven het meest over mobiele telefonie?

In de grafiek hierboven is een opvallend groot aantal artikelen te zien waarvan de auteur als onbekend is aangegeven. 41 artikelen welteverstaan, dat is  36,6% van alle artikelen met de tag ‘mobiele telefonie’. En op de tweede plek met 16 artikelen vinden we het ANP. Deze twee categorieën zijn deels met elkaar verbonden want in de categorie ‘Auteur onbekend’ zullen ongetwijfeld ook artikelen van het ANP staan. Een flink groot deel van de berichten over  mobiele telefonie is dus niet geschreven door de eigen correspondenten van de kranten. Dit zullen dan ook geen hele lange of diepte-artikelen zijn. Pas op de derde plek met slechts vijf artikelen zien we een echte journalist, Alfred Monterie, gevolgd door een hele hoop journalisten met drie of minder artikelen op hun naam. Uit mijn eerdere analyse bleek al dat Alfred Monterie de onbetwiste nieuwe media specialist van de Telegraaf is en zelfs van de hele Nederlandse pers volgens de Metareporter database. Hoewel met een kleine voorsprong blijkt hij dus ook op het gebied van mobiele telefonie het meest te schrijven.

Tags

Nu bekeken is waar mobiele telefonie voor komt in de kranten kunnen we verder kijken naar de onderwerpen binnen het domein ‘mobiele telefonie’ aan de hand van de tags. Als je hier een tagcloud van maakt komt dat er zo uit te zien:

Hierin zijn redelijk veel merk- en softwarenamen te zien zoals ‘apple’, ‘iphone’, ’sony’, ‘nokia’ en ‘hyves’. De artikelen die met deze tags getagged zijn gaan dan ook voornamelijk over nieuwe modellen of applicaties en de gang van zaken bij de grote telecombedrijven.  Maar wat ook opvalt is de tag ‘privacy’ die vrij groot verschijnt, in combinatie met andere kleinere zoals ’surveillance’ en ’spionage’. Artikelen met zorgwekkende koppen als ‘Afluisteren, het kan altijd meer’ en ‘De baas mag soms best afluisteren’ voeren hier de boventoon. De discussie rond privacy en de negatieve invloed die nieuwe media daarop zou hebben is veelbesproken op Metareporter, en hier zien we dat dit dus niet alleen met het internet maar ook met mobiele telefoons in verband gebracht wordt door de kranten. Ook tags als ‘kanker’, over de mogelijke schadelijke straling van mobiele telefoons, en ‘politie’ en ’justitie’ wijzen erop dat er ook negatieve aspecten worden belicht en er dus geen eenduidige soort artikelen over mobiele telefonie worden geschreven.

Conclusie

In deze analyse heb ik gestructureerd gekeken naar hoe het onderwerp mobiele telefonie behandeld wordt in de 12 grootste kranten van Nederland. Door te kijken naar de kranten, de katernen, de journalisten en de tags en door deze data vervolgens te visualiseren heb ik zo een beeld kunnen geven van  dit onderwerp. Hieruit is gebleken dat liefhebbers van mobiele telefoons het beste de Telegraaf kunnen lezen als ze hier meer over willen weten, en dat over de gehele pers gezien verschillende kanten van mobiele telefonie worden belicht. Zowel positieve als negatieve, en zowel economische als sociale kenmerken worden beschreven. Mobiele telefonie blijkt dus één van de meest besproken nieuwe media onderwerpen in de pers. Wij als persoon kunnen allang niet meer zonder, maar ook uit de grote kranten van Nederland is de mobiele telefoon niet meer weg te denken.

 Reflectie

Het is tot slot verstandig om nog even stil te staan bij de manier waarop onze database tot stand is gekomen. Wij Metareporters hebben de afgelopen maanden de twaalf grote kranten van Nederland bestudeerd en hebben daar individueel de artikelen over nieuwe media uit geselecteerd, gecategoriseerd en getagged. Er waren wel enkele richtlijnen waaraan de studenten zich moesten houden, maar dat neemt niet weg dat de database grotendeels afhankelijk was van de individuele selectieprocedure van de studenten.  Omdat het begrip nieuwe media zoals gezegd zo breed en veranderlijk is, zal in sommige twijfelgevallen de ene student een artikel wel hebben opgenomen in de database en een ander, om zijn eigen redenen, niet. Ook bij het taggen van de artikelen bleek er enige onduidelijkheid te zijn waarbij iedereen het vaak op zijn eigen manier deed. Ik wil hiermee niet zeggen dat de data die we verzameld hebben onjuist of nutteloos is, want dat is niet zo, maar het is wel belangrijk om dit in gedachten te houden en enigzins voorzichtig met de data om te gaan.

————————————————

Flew, Terry. New Media. An Introduction. Melbourne: Oxford University Press, 2008.

Geser, Hans. Towards a Sociological Theory of the Mobile Phone. University of Zurich, 2004.<  http://socio.ch/mobile/t_geser1.pdf >

photo credit: Asim Bijarani